Sejm Litwy powołał Aleksandra Radczenkę na kontrolera sejmowego. To decyzja, która może mieć wymiar nie tylko instytucjonalny, ale i symboliczny – po raz pierwszy przedstawiciel polskiej społeczności obejmuje tak wysokie stanowisko powoływane przez parlament.
W czwartkowym głosowaniu jego kandydaturę poparło 75 posłów, przeciw było trzech, a tylu samo wstrzymało się od głosu.
– Niewątpliwie jest to duże wyróżnienie, swego rodzaju ukoronowanie całej mojej drogi zawodowej i społecznej – powiedział w rozmowie z LRT.lt Aleksander Radczenko. – Bo moja droga zawsze była związana z prawem i prawami człowieka, a ombudsman to instytucja państwowa, która jest tym zagadnieniom najbliższa.
Jak podkreśla, decyzja Sejmu ma nie tylko wymiar osobisty.
– Myślę, że dla całej polskiej społeczności na Litwie to jest duże osiągnięcie. Nie przypominam sobie, by wcześniej litewski Polak został mianowany na stanowisko funkcjonariusza państwowego przez parlament. Mam nadzieję, że ta moja nominacja będzie swego rodzaju przełomem – zaznacza Radczenko.
Nowy ombudsman obejmuje funkcję jako trzeci kontroler sejmowy. Ma się zająć się przede wszystkimi skargami związanymi z świadczeniem usług publicznych dla małych i średnich przedsiębiorstw.
– To była dla mnie jedna z najważniejszych motywacji. Wydało mi się interesującym zadaniem stworzenie od zera instytucji rzecznika małych i średnich przedsiębiorców na Litwie. To dziedzina, która dotychczas praktycznie nie podlegała kontrolerom sejmowym – wskazuje rozmówca.
Jak dodaje, nowy ombudsman nie powinien ograniczać się wyłącznie do rozpatrywania skarg. – Kontroler może przecież działać proaktywnie: uczestniczyć w procesie legislacyjnym, proponować zmiany prawa, opiniować projekty aktów prawnych. Widzę tu dla siebie duże pole do popisu – podkreśla prawnik.
Radczenko przyznaje, że początkowo poważnie zastanawiał, czy przyjąć propozycję.
– Zastanawiałem się przed kilkoma miesiącami, gdy zaczęto w kuluarach mówić o mojej kandydaturze. To było nowe wyzwanie. Natomiast gdy przed 2-3 tygodniami przewodniczący Sejmu oficjalnie zaproponował mi kandydowanie, wahań już nie miałem. Rozmowy z przedstawicielami biznesu i ich poparcie tylko utwierdziły mnie w tej decyzji – mówi Radczenko
W Sejmie kandydatura nie budziła większych emocji, choć nie obyło się bez głosów krytycznych. Socjaldemokrata Karolis Podolskis przekonywał, że Radczenko ma „doświadczenie i zrozumienie problemów drobnego biznesu”. Konserwatysta Jurgis Razma zaznaczał, że sprzeciwia się raczej tworzeniu nowej instytucji niż samej kandydaturze. Krytycznie wypowiadał się także Audronis Ažubalis, zarzucając Radczence między innymi poparcie dla poszerzenia praw językowych mniejszości narodowych.
Nowy ombudsman podkreśla swoją niezależność i doświadczenie zdobyte w różnych instytucjach państwowych. Jak zaznacza, nie należy do żadnej partii, a dotychczasowa współpraca z przedstawicielami różnych opcji politycznych dowodzi, że nie jest związany z żadnym konkretnym środowiskiem.
– System ochrony praw człowieka na Litwie wygląda dobrze od strony instytucjonalnej. Mamy niezależne sądy, wielu ombudsmanów, różne instytucje kontrolne – ocenia Radczenko.
Jednocześnie wskazuje na konkretne problemy.
– Dochodzi do nadużyć, przewlekłości postępowań. Obywatele często nie otrzymują odpowiedzi na czas, a jeśli już, to są one formalne. To obszary, w których kontrolerzy mają dużo pracy do wykonania – wskazuje Radczenko.
Do Urzędu Kontrolerów Sejmowych trafia rocznie około 3 tys. skarg. – Mniej więcej połowa z nich jest następnie rozpatrywana, a 70–80 proc. rekomendacji jest wdrażanych. To świadczy, że kontrolerzy sejmowi cieszą się dużym autorytetem – podkreśla.
– Ta instytucja ma sens i przyczynia się do tego, że ochrona praw człowieka na Litwie jest na coraz wyższym poziomie – dodaje.
LRT.lt przypomina, że Radczenko był doradcą premiera Gintautasa Paluckasa, wcześniej współpracował z ówczesną przewodniczącą Sejmu Viktoriją Čmilytė-Nielsen, a także z prezydentem Gitanasem Nausėdą. Pracował również w ministerstwach sprawiedliwości i gospodarki oraz w Kancelarii Rządu.
Do tej pory Aleksander Radczenko pełnił funkcję doradcy premier Ingi Ruginienė.
Jest absolwentem prawa i jednym z inicjatorów powołanego w 2014 r. w Wilnie Polskiego Klubu Dyskusyjnego.
Radczenko będzie pełnił funkcję przez pięć lat. Obecnie stanowiska kontrolerów sejmowych zajmują także Erika Leonaitė i Jolita Miliuvienė.
