W czwartek w Sejmie odbędą się wydarzenia upamiętniające 40. rocznicę katastrofy w elektrowni jądrowej w Czarnobylu, podczas których zostaną uhonorowane ofiary i likwidatorzy oraz przypomniane długofalowe skutki tej tragedii.
Podczas plenarnego posiedzenia Sejmu głos zabiorą przewodniczący parlamentu Juozas Olekas, posłanka Ilona Gelažninkienė, ambasador Ukrainy na Litwie Olha Nikitčenko, a także białoruski obrońca praw człowieka, laureat Pokojowej Nagrody Nobla Ales Bialiacki oraz przedstawiciele litewskiego ruchu „Czarnobyl”.
Przed południem w sali Komitetu Spraw Europejskich odbędzie się konferencja „40 lat po Czarnobylu: lekcje katastrofy”, podczas której litewscy i międzynarodowi eksperci omówią długofalowe skutki skażenia radiacyjnego, wyzwania dla zdrowia publicznego, aspekty psychospołeczne oraz doświadczenia w zarządzaniu kryzysowym i wzmacnianiu gotowości na podobne zdarzenia.
Naukowcy z Uniwersytetu Wileńskiego zaprezentują najnowsze badania dotyczące zdrowia likwidatorów katastrofy pochodzących z Litwy, zmian w ich genomie oraz kondycji psychicznej.
Po południu likwidatorzy i ich rodziny spotkają się z przedstawicielami Sejmu, rządu i innych instytucji, a członkowie ruchu „Czarnobyl” podzielą się osobistymi doświadczeniami. W tym samym czasie w Galerii Witrażu prezentowane będą fotografie z Litewskiego Centralnego Archiwum Państwowego, przypominające o 40. rocznicy tragedii.
– Czarnobyl to nie tylko wydarzenie historyczne. To żywe przypomnienie, jaką cenę mogą mieć nieodpowiedzialne decyzje i jak wielką wartość mają ludzkie życie oraz środowisko. Musimy zachować tę pamięć i przekazać ją przyszłym pokoleniom, aby podobne tragedie nigdy się nie powtórzyły – podkreślił Juozas Olekas, cytowany w komunikacie frakcji Litewska Partia Socjaldemokratyczna.
Katastrofa w elektrowni jądrowej w Czarnobylu na Ukrainie miała miejsce 26 kwietnia 1986 roku, gdy podczas nieudanego testu bezpieczeństwa doszło do eksplozji jednego z reaktorów.
Władze Związku Radzieckiego początkowo próbowały ukryć katastrofę, a następnie umniejszać jej skalę. Chmura radioaktywna objęła znaczną część Europy, a dziesiątki tysięcy mieszkańców okolic elektrowni zostały zmuszone do ewakuacji.
Około 600 tys. tzw. likwidatorów – głównie żołnierzy, milicjantów, strażaków i urzędników – wysłano do gaszenia pożaru reaktora niemal bez środków ochrony. Wśród nich byli także mieszkańcy Litwy.
W opublikowanym w 2005 roku, kontrowersyjnym raporcie Organizacji Narodów Zjednoczonych wskazano, że ostateczna liczba ofiar katastrofy w Ukrainie, Rosji i Białorusi może sięgnąć „do 4 tys. osób”.
W pierwszych dniach pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku wojska rosyjskie zajęły teren elektrowni, jednak po kilku tygodniach się wycofały.
Później Kijów wielokrotnie oskarżał Moskwę o ataki na ten obiekt. W ubiegłym roku Wołodymyr Zełenski informował o uszkodzeniu nowej osłony ochronnej, która wraz z wewnętrznym tzw. sarkofagiem zabezpiecza przed emisją promieniowania.
