Sejm Litwy przyjął we wtorek budzące wiele kontrowersji zmiany w ustawie o LRT. Za nowelizacją zagłosowało 77 posłów, przeciw był jeden, nikt nie wstrzymał się od głosu. Taki wynik był możliwy m.in. dlatego, że opozycja zdecydowała się nie uczestniczyć w głosowaniu. Przyjęte poprawki musi jeszcze podpisać prezydent Gitanas Nausėda.
Sejm Litwy przyjął we wtorek budzące kontrowersje zmiany w ustawie o LRT. Za nowelizacją zagłosowało 77 posłów, przeciw był jeden, nikt nie wstrzymał się od głosu, a opozycja zbojkotowała głosowanie. Poprawki musi jeszcze podpisać prezydent.
– Wydaje mi się, że wykonano dobrą pracę. Mamy ustawę, którą poparła zdecydowana większość. Wykorzystywanie środków publicznych w LRT będzie bardziej efektywne – powiedział przewodniczący Sejmu, socjaldemokrata Juozas Olekas.
Przewodniczący partii Świt Niemna Remigijus Žemaitaitis przekonywał z kolei, że obawy części społeczeństwa dotyczące zagrożenia dla wolności słowa są bezpodstawne.
– Ta ustawa w ogóle nie dotyczy wolności słowa ani jakichkolwiek ograniczeń. Mówi o prostych kwestiach technicznych, na które zwracały uwagę Specjalna Służba Śledcza i Najwyższa Izba Kontroli. Nie ma żadnego związku z wolnością słowa. Tymczasem podczas prac nad ustawą kierownictwo LRT oznajmiło, że nie będzie już zapraszać Remigijusa Žemaitaitisa do programów. Moim zdaniem to właśnie jest dyktatura i imperialny sposób zarządzania – stwierdził polityk.
Liberał Eugenijus Gentvilas zwrócił uwagę, że rządzący nie wyjaśnili, dlaczego konieczna była zmiana modelu zarządzania nadawcą publicznym.
– Wygląda na to, że to po prostu zemsta na LRT – powiedział.
Konserwatysta Jurgis Razma nazwał nową wersję ustawy niebezpieczną.
Projekt przygotowała grupa robocza kierowana przez przewodniczącego Sejmu Olekasa, a następnie został on znacząco zmodyfikowany przez Komisję Kultury.
Do ustawy wpisano misję nadawcy publicznego. Dotychczas obowiązujące przepisy określały jedynie zasady działalności LRT. Zgodnie z przyjętą nowelizacją misją LRT jest realizacja interesu publicznego, w tym zapewnienie społeczeństwu prawa do informacji, umacnianie demokracji, obywatelskości i patriotyzmu, pielęgnowanie języka i kultury oraz przeciwdziałanie dezinformacji.
Ustawa stanowi również, że misja LRT opiera się na zasadach pluralistycznej demokracji, obiektywizmu, bezstronności, poszanowania godności i praw człowieka, wolności przekonań i ich wyrażania oraz zasadach etycznych.
Po poprawkach Komisji Kultury z projektu usunięto zapis ograniczający udział przedstawicieli innych mediów w tworzeniu treści LRT. Ustalono natomiast, że decyzje redakcyjne będą podejmowane zgodnie z wytycznymi polityki redakcyjnej wspólnie zatwierdzanymi przez kierowników redakcji informacyjnych radia, telewizji i portalu internetowego LRT.
Dyrektor generalny LRT nadal będzie wybierany w otwartym konkursie na pięcioletnią kadencję. Konkurs zorganizuje zarząd, który wskaże kandydata, natomiast ostateczną decyzję podejmie rada LRT.
Sejm odrzucił propozycję Specjalnej Służby Śledczej, by utrzymać zasadę jawnego głosowania przy powoływaniu i odwoływaniu dyrektora generalnego. O sposobie głosowania będzie decydować rada LRT.
– Możliwość zastosowania w niektórych przypadkach głosowania tajnego może lepiej zagwarantować niezależność członków rady, chronić ich przed naciskami politycznymi, instytucjonalnymi lub społecznymi i stworzyć warunki do swobodniejszej oceny kandydatów – argumentował przewodniczący Komisji Kultury Kęstutis Vilkauskas.
Posłowie ograniczyli liczbę kadencji dyrektora generalnego LRT. Ta sama osoba nie będzie mogła pełnić tej funkcji dłużej niż przez dwie kolejne kadencje. Za pierwszą zostanie uznana również obecna kadencja, rozpoczęta w październiku 2023 roku.
Dyrektor generalny będzie mógł zostać odwołany przed upływem kadencji większością co najmniej dwóch trzecich wszystkich członków rady, jeśli przestanie spełniać wymogi nieposzlakowanej opinii lub inne wymagania ustawowe, bądź jeśli dopuści się rażącego naruszenia obowiązków służbowych.
Przyjęto również poprawkę konserwatystki Giedrė Balčytytė, zgodnie z którą dyrektor musi zostać wcześniej poinformowany o procedurze odwołania i otrzymać możliwość przedstawienia wyjaśnień.
Rządząca większość odrzuciła propozycję przesunięcia terminu wejścia w życie nowych przepisów. Oznacza to, że obecna dyrektor LRT mogłaby zostać odwołana już na podstawie nowych zasad. Właśnie ten zapis krytykowała wcześniej Komisja Wenecka, wskazując, że nowe regulacje dotyczące odwoływania szefa nadawcy publicznego powinny dotyczyć wyłącznie przyszłych kadencji.
– Jeśli nie zachowamy ostrożności, ustawa może trafić do Sądu Konstytucyjnego albo nie zostać podpisana przez prezydenta. Wówczas okaże się, że cały ten długi proces służył jedynie temu, by z kimś się rozprawić lub komuś zaszkodzić – mówiła demokratka Rima Baškienė, apelując o przesunięcie wejścia w życie zmian do 2028 r.
Sejm zdecydował także o powołaniu pięcioosobowego zarządu LRT, którego członkowie będą wybierani na czteroletnią kadencję. Mają to być eksperci m.in. z zakresu finansów, zarządzania majątkiem, zasobami ludzkimi, strategii i zarządzania kryzysowego.
Liczba członków rady LRT wzrośnie z 12 do 15. Prawo delegowania swoich przedstawicieli otrzymają dodatkowo Związek Lokalnych Wspólnot Litwy, Narodowa Koalicja Organizacji Pozarządowych oraz Forum Organizacji Osób z Niepełnosprawnościami.
Skrócono również kadencję członków rady z sześciu do czterech lat, wprowadzono limit dwóch kadencji, doprecyzowano wymogi kompetencyjne i dotyczące nieposzlakowanej opinii oraz zobowiązano uprawnione instytucje do przeprowadzania otwartych procedur wyboru kandydatów.
Posłowie zgodzili się także na utworzenie biura rady LRT, które będzie odpowiedzialne za organizację i obsługę jej prac.
Jak informowała wcześniej BNS, do projektu zgłoszono około 200 propozycji zmian autorstwa posłów, około 15 organizacji, obywateli i instytucji państwowych oraz ponad 40 uwag Departamentu Prawnego Sejmu. Debata nad nowelizacją wywołała protesty części dziennikarzy i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego.
