Jak spędzić najbliższy weekend oraz tydzień w Wilnie i na Wileńszczyźnie? Proponujemy zestawienia najciekawszych wydarzeń.
24 lipca o godz. 17:00 w Centrum Kultury w Solecznikach odbędzie się wernisaż Letniej Szkoły Artystycznej. Tegoroczne warsztaty odbywały się pod hasłem „W pracowni etruskiego artysty…”. Zajęcia prowadziła malarka i pedagog Anna Szpadzińska-Koss z Gdańska.
Podczas dziesięciodniowych zajęć uczestnicy poznali sztukę, rzemiosło oraz codzienne życie jednego z najbardziej fascynujących ludów zamieszkujących niegdyś tereny dzisiejszych Włoch. Każdy dzień poświęcony był innemu zagadnieniu i kończył się wykonaniem pracy plastycznej inspirowanej kulturą etruską. Zwieńczeniem projektu jest wernisaż prezentujący efekty pracy uczestników.
Muzeum m. Wilna (ul. Niemiecka 5) oraz Instytut Polski w Wilnie zapraszają 24 lipca o godz. 18:00 na otwarcie wystawy „Żywa Rossa”.
Założony w 1801 roku cmentarz Na Rossie obchodzi w tym roku 225-lecie. Był to pierwszy „nowoczesny” cmentarz w Wilnie, a także na całej Litwie, założony poza granicami miasta, na pustym terenie.
Cmentarz jest wyjątkowy jako panteon postaci historycznych ważnych dla trzech narodów – Litwinów, Polaków i Białorusinów. Znajdujące się na Rossie groby Jonasa Basanavičiusa, Mikołaja Konstantego Čiurlionisa, Władysława Syrokomli, braci Łuckiewiczów oraz mauzoleum serca Józefa Piłsudskiego pozwalają porównać ten cmentarz do najsłynniejszych cmentarzy Europy – Montmartre (1798) i Père-Lachaise w Paryżu (1804) czy Powązek w Warszawie (1790). Na cmentarzu Na Rossie, podobnie jak na wspomnianych historycznych cmentarzach, zwiedzający może dostrzec nie tylko groby, ale także epoki kulturowe łączące Wilno z dziedzictwem całej Europy.
Cmentarz ten jest wyjątkowy zarówno pod względem architektonicznym, ale też i jako miejsce manifestacji narodowo-politycznych XIX i XX wieku, a także jako wyjątkowa zielona przestrzeń miejska. W XXI wieku zielone obszary miejskie postrzegamy jako ważne miejsca współistnienia ludzi, zwierząt i roślin. Patrząc na cmentarz z tego punktu widzenia, staje się on przestrzenią nie tylko śmierci, ale i życia. W ramach wystawy zapraszamy do spojrzenia na cmentarz Na Rossie nie wyłącznie z perspektywy architektonicznej czy historycznej, ale także proponujemy zapoznanie się z niektórymi mieszkańcami cmentarza – ptakami, owadami, roślinami, grzybami i porostami, odkrywając w ten sposób dotychczas niezbadane walory cmentarza.
26 lipca o godz. 11:00 Litewskie Muzeum Kultury i Tożsamości Żydowskiej, (ul. Zawalna 4A, Wilno) zaprasza na wyjątkową wycieczkę.
Codzienne rytuały litewskich Żydów, święta i przestrzeń domowa, język, nauka, miasto i sztuka – wszystko to spotyka się podczas wycieczki w Litewskim Muzeum Kultury i Tożsamości Żydowskiej. Podczas zwiedzania uwaga skupia się na codziennym życiu Żydów: funkcjonowaniu domu, stosunku do czasu, nauce i wspólnocie, sztetlu oraz większym mieście. Autentyczne eksponaty i opowieści pozwalają spojrzeć na judaizm nie tylko jako na religię, lecz także jako na sposób organizacji życia, który kształtował relacje między ludźmi, ich wybory i codzienne zwyczaje. Przedmioty rytualne, elementy związane ze świętami oraz szczegóły wystroju domów pomagają zrozumieć, w jaki sposób w codzienności pojawiało się poczucie świętości. Szczególne miejsce poświęcono językowi i edukacji – znaczeniu języka hebrajskiego i jidysz, przestrzeniom wspólnotowym oraz spotkaniom, podczas których kształtowała się litewsko-żydowska (litwacka) tożsamość. Świecka kultura żydowska ukazuje się poprzez sztukę, teatr, muzykę i literaturę. Eksponaty symbolizują przemianę – tradycyjny świat stopniowo przybiera nowe formy, a kultura staje się przestrzenią dla indywidualnego głosu, interpretacji i twórczości.
Zwiedzanie kończy się w Muzeum Rafaela Chwolesa. Prezentowana jest tu droga życia i twórczości artysty – od Wilna, przez Warszawę, aż po okres dojrzałej twórczości w Paryżu.
Jeśli chcą Państwo wziąć udział, prosimy o rejestrację za pomocą formularza: https://forms.office.com/e/EyrUGjen34
Samorząd Rejonu Wileńskiego oraz Muzeum Etnograficzne Wileńszczyzny zapraszają na wystawę fotografii Karoliny Brižis „Przebudzenie”.
Wystawa będzie prezentowana w muzeum od do 30 sierpnia br. Otwarcie wystawy – 26 lipca o godz. 13:00.
W Jaszunach trwa jedenasta edycja festiwalu „Muzyka w Pałacu Balińskich w Jaszunach” („Muzika Jašiūnų dvare”). Do 16 sierpnia, w każdą niedzielę o godz. 15:00, przy Pałacu Balińskich w Jaszunach będą odbywać się bezpłatne koncerty muzyki na żywo. Przed publicznością wystąpią znani litewscy artyści oraz goście z zagranicy.
26 lipca festiwal wypełni się duchem tanga. Pasja argentyńskiego tanga, wyrafinowane brzmienie gitary i poruszające dźwięki bandoneonu – taki pełen energii i melodyjności program zaprezentują zakochani w Litwie włoscy mistrzowie gitary i bandoneonu Giampaolo Bandini oraz Cesare Chiacchiaretta. Podczas koncertu w Pałacu w Jaszunach wirtuozowski duet wykona oryginalne kompozycje i aranżacje najsłynniejszych twórców tanga, w tym także utwory napisane specjalnie z myślą o tym zespole.
Kościół św. Anny w Duksztach obchodzi 170-lecie. Z tej okazji lokalna wspólnota zaprasza parafian oraz gości do wspólnego świętowania, które rozpocznie się 26 lipca o godz. 15:00.
To wyjątkowa okazja, aby wspólnie podziękować za 170 lat istnienia świątyni, uczcić jej historię i cieszyć się spotkaniem we wspólnocie. W programie: uroczysta Msza święta, koncert jubileuszowy oraz poczęstunek.
W Wilnie, w Muzeum Samuela Baka (ul. Nowogródzka 10), eksponowana jest wystawa „Jacques Lipchitz. Rzeźby – pielgrzymi”, poświęcona 135. rocznicy urodzin światowej sławy litewskiego Żyda (litwaka) – rzeźbiarza Jacques’a Lipchitza. Po raz pierwszy na Litwie prezentowane są dzieła Lipchitza pochodzące z kolekcji Instytutu Sztuki Nowoczesnej w Walencji (IVAM). 29 lipca o godz. 17:30 zapraszamy na oprowadzanie po wystawie z jej koordynatorem, dr. Aivarasem Pošką.
Podczas zwiedzania dr Aivaras Poška opowie nie tylko o samych dziełach i ich miejscu w twórczej biografii Jacques’a Lipchitza, lecz także o tym, co pozostało za kulisami wystawy – jak powstał ten projekt, jakie wyzwania trzeba było pokonać podczas transportu rzeźb wartych miliony euro na Litwę oraz co oznacza organizacja międzynarodowej wystawy na tak dużą skalę.
To doskonała okazja, aby spojrzeć na pracę muzeum od środka i usłyszeć historie, których nie znajdziecie w opisach ekspozycji. Transport dzieł, ich ubezpieczenie i zabezpieczenie były jednymi z najtrudniejszych etapów projektu, za które odpowiadał właśnie Aivaras Poška.
Jeśli chcą Państwo wziąć udział, prosimy o rejestrację za pomocą formularza. https://forms.cloud.microsoft/e/FDkxB5C2Kn
29 lipca o godz. 18:30 w Domu Historii (ul. T. Kościuszki 3) odbędzie się pokaz filmu dokumentalnego „Padudenam” (Porozmawiajmy). Po projekcji filmu odbędzie się spotkanie z reżyserem Antonim Radczenką, a rozmowę poprowadzi Ugnė Starkutė. Wstęp wolny.
Dziewieniszki są najbardziej na wschód wysuniętym punktem Litwy. „Padudenam!” – to mistyczna podróż do malowniczego i tajemniczego regionu, gdzie ludzie nadal mówią kilkoma językami i gwarami, a starożytna tradycja zaklęć wciąż pozostaje żywa.
Rejon solecznicki, graniczący z Białorusią, jest wyjątkowym tyglem języków i narodowości. Dziewięciu na dziesięciu mieszkańców uważa się tutaj za Polaków, a Litwini stanowią zaledwie jedną dziesiątą ludności. Jednak w tym regionie wyróżnia się litewska wyspa językowa – okolice Dziewieniszek. „Ta izolacja wywarła pozytywny wpływ – w pewnym stopniu oddzieliła tę wyspę od rozległego obszaru Litwy. Mieszkańcy czują się odizolowani, archaiczni” – mówi dr Nijolė Tuomienė z Instytutu Języka Litewskiego.
Zaklęcia lecznicze (zamawiania) to jedna z najstarszych tradycji folklorystycznych, znana już od czasów starożytności. Na Litwie praktykowano je od dawna. „Po pewnym czasie przyszła do mnie kobieta i mówi: chcę, żeby ktoś zamówił urok przeciwko wężowi. A ja mówię: o Boże, przecież od węża zamawia Stefka. Byłam u Stefki, a ona powiedziała, że przekazała to Jadzi – idźcie do Jadzi. I tak już zostało” – uśmiecha się zamawiaczka Jadwiga ze wsi Jurgielany.
Tradycja zamawiania w Dziewieniszkach jest wyjątkowa. „W całej Litwie wierzy się, że jeśli przekażesz komuś zaklęcie albo zdradzisz słowa, sam nie możesz już leczyć. Jednak w regionie Dziewieniszek zapisano wiele tekstów, ponieważ nie były one traktowane jako tajemnica. Jest to częściowo związane z tradycją białoruską” – wyjaśnia dr Daiva Vaitkevičienė z Instytutu Literatury Litewskiej i Folkloru.
„Zawsze interesował mnie człowiek pogranicza i jego tożsamość – to, jak różne kultury i języki rywalizowały ze sobą oraz wzajemnie na siebie wpływały. Dziewieniszki, położone zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od stolicy, a szerzej cały region południowo-wschodniej Litwy, są prawdziwym wielonarodowym tyglem. Choć naukowcy od dawna badają ten obszar, szeroka opinia publiczna wie o nim niewiele” – mówi autor projektu Antoni Radczenko.
WYSTAWY
*** W Domu Historii w Wilnie (ul. T. Kościuszki 3) do 2 sierpnia można zwiedzać międzynarodową wystawę „Człowiek między światami. Lud Ajnów z północnej Japonii i etnograf Bronisław Piłsudski”. Będzie to pierwsza międzynarodowa wystawa na Litwie prezentująca tradycyjną i współczesną kulturę Ajnów.
W tym roku przypada 160. rocznica urodzin Bronisława Piłsudskiego – zesłanego na Sachalin, jednego z najwybitniejszych etnografów i antropologów ludu Ajnów, starszego brata marszałka Józefa Piłsudskiego.
Ajnowie to lud zamieszkujący obecnie głównie wyspę Hokkaido na północy Japonii. W wyniku historycznych wydarzeń społeczność ta przez długi czas doświadczała dyskryminacji i izolacji, co doprowadziło niemal do całkowitego zaniku jej języka i tradycji. W ostatnich latach, dzięki działaniom wspierającym lokalne kultury, kultura Ajnów ponownie zyskuje na znaczeniu i staje się coraz bardziej widoczna.
Wystawa poświęcona 160. rocznicy urodzin Bronisława Piłsudskiego prezentuje jego dorobek, przybliża historię i kulturę Ajnów oraz ukazuje, co dziś oznacza być Ajnem.
Kolejna okazja, by spotkać się z twórczością Caravaggia w Wilnie. W lipcu w Muzeum Sztuki Pałacu Radziwiłłów Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki prezentowane jest jedno z arcydzieł najwybitniejszego malarza europejskiego baroku – Michelangela Merisiego da Caravaggia – obraz „Ekstaza św. Marii Magdaleny”.
Dzieło, które do tej pory można było oglądać w Muzeum Pałacu Wielkich Książąt Litewskich, do 2 sierpnia będzie dostępne dla zwiedzających w południowym skrzydle Muzeum Sztuki Pałacu Radziwiłłów. To doskonała okazja, by ponownie zobaczyć ten wyjątkowy obraz lub odkryć go po raz pierwszy.
Warto również odwiedzić Wileńską Galerię Obrazów, gdzie prezentowana jest wystawa „Zagadnienie Caravaggia: obraz »Pojmanie Chrystusa«”. Jej centralnym punktem jest przypisywany Caravaggiowi obraz sprowadzony z Odessy, który od lat pozostaje jedną z najbardziej intrygujących zagadek dotyczących autorstwa w historii sztuki. To rzadka okazja, by jednocześnie zobaczyć uznane arcydzieło Caravaggia oraz obraz, który do dziś wywołuje dyskusje wśród historyków i badaczy sztuki.
W Pałacu Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie otwarto wystawę „Symbol miłości Zygmunta Augusta” - jednego wyjątkowego i bezcennego dzieła sztuki - prywatnego dyptyku Króla Polski i Wielkiego Księcia Litewskiego Zygmunta Augusta, przestawiającego jego żony Elżbietę Habsburżankę i Barbarę Radziwiłłównę z kolekcji Czartoryskich. Dyptyk powstał na dworze królewskim w Wilnie lub Krakowie - i jest niezwykłym zapisem historii osobistej i dynastycznej Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Dyptyk ma formę książki, a po jego otwarciu ukazują się portrety dwóch przedwcześnie zmarłych małżonek władcy. Po lewej stronie znajduje się wizerunek Elżbiety Habsburżanki, która zmarła w wieku zaledwie dziewiętnastu lat, po prawej zaś – legendarnej Barbary Radziwiłłówny, której historia miłości z Zygmuntem Augustem do dziś uznawana jest za jedną z najbardziej romantycznych w dziejach Litwy.
Portrety oprawiono w bogato zdobioną okładkę przypominającą oprawę książki, pokrytą czerwonym aksamitem i ozdobioną frędzlami. Narożniki zdobią złote okucia z ornamentami, a po bokach umieszczono metalowe zapięcia. Na obu zewnętrznych stronach dyptyku, pośrodku, znajdują się dwa medaliony – profilowy portret samego Zygmunta Augusta oraz jego inicjały i tytuły królewskie.
Wszystko to wskazuje, że eksponat nie był przeznaczony do celów reprezentacyjnych. Najprawdopodobniej był to prywatny przedmiot o wyjątkowej wartości sentymentalnej dla monarchy – cenna pamiątka po jego zmarłych małżonkach. Dyptyk trafił do Wilna z Muzeum Narodowego w Krakowie, z kolekcji Czartoryskich.
Muzeum Pałacu Wielkich Książąt Litewskich, we współpracy z Zamkiem Królewskim na Wawelu – Państwowymi Zbiorami Sztuki oraz Instytutem Polskim w Wilnie, zaprasza na międzynarodową wystawę „Od wroga do sojusznika. Litwa i Polska a Imperium Osmańskie od XIV do XIX wieku”.
Wystawa przybliża historię relacji Wielkiego Księstwa Litewskiego i Królestwa Polskiego z ich południowym sąsiadem – Imperium Osmańskim.
Na ekspozycji prezentowanych jest ponad 60 oryginalnych zabytków, w tym obrazy, tkaniny, wyroby złotnicze i ceramiczne, monety, medale oraz broń pochodzące ze zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu i Muzeum Pałacu Wielkich Książąt Litewskich.
Centralnym punktem wystawy jest wyjątkowy eksponat – jedyny w Europie w pełni zachowany XVII-wieczny owalny, dwumasztowy namiot turecki z pierwszej połowy XVII wieku. Uważa się, że należał on do wielkiego wezyra Imperium Osmańskiego Kary Mustafy (1634/1635–1683).
W Muzeum Dziedzictwa Sakralnego będzie można oglądać królewskie insygnia grobowe władców Rzeczpospolitej Obojga Narodów - króla Aleksandra Jagiellończyka, pierwszej żony Zygmunta Augusta Elżbiety Habsburżanki i jego drugiej żony Barbary Radziwiłłówny. Te cenne pamiątki zostały ukryte w 1939 roku i przez dekady uważano je za zaginione. Zostały odnalezione w 2024 roku.
Zwiedzający będą mogli zobaczyć również ozdoby odnalezione w tajnej skrytce w podziemiach Wileńskiej Katedry. Wśród eksponatów znajdą się pierścienie królowych z wyjątkowymi kamieniami szlachetnymi, będące świadectwem kunsztu renesansowych złotników, a także jedyny na świecie medalion królowej Elżbiety, wykonany ze złotej monety o wartości dziesięciu dukatów wybitej w 1533 roku z portretami Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta.
W Pałacu zespołu dworskiego w Zatroczu otwarto wystawę fotografii „Benedykt Henryk Tyszkiewicz (1852–1935) i jego świat fotografii”. Odnalezione kilka lat temu i sprowadzone na Litwę fotografie autorstwa XIX-wiecznego podróżnika, mecenasa i pasjonata fotografii były już prezentowane publiczności na Litwie, a także w Polsce i we Francji. Tym razem można je oglądać w rezydencji Józefa Tyszkiewicza, kuzyna fotografa, znajdującej się w Pałacu w Zatroczu.
Hrabia Benedykt Henryk Tyszkiewicz, właściciel majątku w Czerwonym Dworze pod Kownem, zaczął zajmować się fotografią około 1882 roku. Szybko stała się ona jego wielką pasją, której poświęcił ponad dwadzieścia lat życia. Przez wiele lat mieszkający w Paryżu Tyszkiewicz odegrał istotną rolę w historii francuskiego piktorializmu, a jednocześnie jest słusznie uznawany za jednego z pionierów fotografii artystycznej na Litwie.
Przez długi czas o jego twórczości wiedziano niewiele, a większość jego prac uważano za bezpowrotnie utraconą. Kilka lat temu litewski kolekcjoner Gediminas Petraitis wywołał sensację, odnajdując i sprowadzając na Litwę kilkaset zachowanych fotografii Benedykta Henryka Tyszkiewicza z lat 1892–1898. Wkrótce potem Algirdas Petraitis, Dominykas Šaudys i Regina Šemiotaitė przywieźli do kraju kolejne fotografie artysty oraz albumy z jego pracami. Na tych zdjęciach Tyszkiewicz ukazuje się jako podróżnik, portrecista, uważny obserwator życia na wsi, kronikarz własnego życia oraz twórca kompozycji o tematyce historycznej.
Muzeum Władysława Syrokomli w Borejkowszczyźnie zaprasza na zwiedzanie wystawy haftowanych tkanin ze zbiorów muzeum Władysława Syrokomli. Prezentowane są tu unikalne wzory powstałe dzięki przekazywaniu umiejętności haftowania z pokolenia na pokolenie.
W Wileńskiej Galerii Obrazów eksponowana jest wystawa „Sercem i oczami. Wincenty Sleńdziński (1838–1909)”. Organizatorzy wystawy przedstawiają znanego wileńskiego malarza Wincentego Sleńdzińskiego, który żył w wyjątkowo burzliwych czasach. Uczył się malarstwa od swojego ojca oraz u innego znanego artysty – Kanuta Rusieckiego, studiował w Moskwie, miał także talent muzyczny i był uczniem Stanisława Moniuszko. Próbował również swoich sił w literaturze. Po Powstaniu Styczniowym (1863–1864) przez niemal dwie dekady żył na zesłaniu, po czym wrócił do Wilna, gdzie intensywnie tworzył. Celem wystawy jest ukazanie nie tylko różnorodności jego twórczości, lecz także osobowości samego artysty.
Na wystawie, wśród innych eksponatów, zostanie zaprezentowanych także kilka dokumentów ze zbiorów Działu Starych Druków i Rękopisów Biblioteki im. Wróblewskich Litewskiej Akademii Nauk. Zwiedzający będą mogli zobaczyć rysunek kwartetu muzyków wykonany przez Wincenta Sleńdzińskiego („Andante Lamentabile”) oraz numer czasopisma Tygodnik Ilustrowany ozdobiony reprodukcjami jego obrazów.
W Domu Historii Litewskiego Muzeum Narodowego (ul. T. Kościuszki 3, Wilno) czynna jest wystawa „Na fali paryskich wystaw: etnografia, dyplomacja kulturalna i tożsamość”.
Wystawa opowiada o dążeniach Litwy do bycia zauważoną na świecie – od odważnej deklaracji politycznej w czasach, gdy państwowość była tłumiona, aż po ambicje niepodległej Litwy.
Paryż stał się miejscem, w którym kultura litewska mogła zostać usłyszana w obecności innych narodów, a odbywające się tu wystawy – trybuną do opowiedzenia o sobie, wykorzystując dyplomację kulturalną, sztukę, tradycje i symbole.
Eksponaty historycznych wystaw, dokumenty i fotografie, dziś przechowywane w muzeach Francji, Litwy, Łotwy i Estonii, po raz pierwszy od wielu dziesięcioleci zostały zebrane w jednym miejscu i zaprezentowane na międzynarodowej wystawie „Na fali paryskich wystaw: etnografia, dyplomacja kulturalna i tożsamość”.
