W ramach obchodów Dnia Praw Człowieka, w Wilnie odbyła się tradycyjna ceremonia wręczenia nagród Departamentu Mniejszości Narodowych przy Rządzie Republiki Litewskiej. Instytucja wyróżniła osoby pracujące na rzecz mniejszości narodowych z całej Litwy.
Odznaki honorowe i pamiątkowe upominki Departamentu Mniejszości Narodowych zostały przyznane przedstawicielom środowisk narodowych - osobom publicznym, dziennikarzom oraz działaczom środowisk akademickich.
Zdaniem Władysława Wojnicza, przewodniczącego Rady Wspólnot Narodowych, komisja miała bardzo trudne zadanie podczas wyboru kandydatów do nagrody.
- Zgłaszani kandydaci zazwyczaj posiadają niemały dorobek, więc wyróżnić konkretne osoby, które są godne nagrody, jest wręcz niesamowicie trudno. Współczuję członkom komisji, którzy podjęli się tej pracy. Wśród zgłoszonych osób nie ma takich, które by nie zasłużyły na wyróżnienie - zaznacza w rozmowie LRT.lt.
Każdego roku Departament wyznacza terminy wysyłania zgłoszeń. - Najczęściej kandydatów proponują organizacje społeczne, które polecają swoich członków lub zasłużonych działaczy konkretnej wspólnoty. Jeżeli znasz osobiście jakąś osobę, podjęcie decyzji jest nieco łatwiejsze. W przypadku, gdy o końcowym wyniku decyduje dokumentacja, jest trudniej. Dokumenty nie zawsze do końca odzwierciedlają postać nagradzanej osoby - wyjaśnia Wojnicz.
– Jestem zdania, że tak naprawdę tak zwanych „cichych bohaterów“ jest bardzo dużo, a wielu z nich w ogóle zostaje pominiętych. Szeroko rozumiana społeczność powinna się zastanowić, kogo warto nominować. Również wśród Polaków znajdziemy wiele osób aktywnych, które cicho wykonują swoją pracę – zapewnia przewodniczący Rady Wspólnot Narodowych.
Srebrną odznakę honorową za zasługi otrzymał dziennikarz Antoni Radczenko. Został on wyróżniony za postawę obywatelską w publicystyce i promowanie dialogu międzykulturowego. Zapewnia, że nagroda jest wielkim wyróżnieniem.
- W tle tylu osób nagrodzonych wybrzmiało również moje nazwisko. Moja praca została zauważona. Prawdopodobnie najbardziej jestem kojarzony z tematów politycznych, aczkolwiek ostatnio poświęcam czas kwestiom tożsamości, kulturologii. Chodzi mi o znalezienie odpowiedzi na pytanie, co tak naprawdę kształtuje naszą tożsamość? Mówię również o tradycjach, które mimo, iż są kultywowane, posiadają również odwrotną siłę. Tworzymy je, a one również na nas oddziałują. W końcu, żyjemy dosłownie w mieszance różnych kultur i wpływów historycznych. Powstała bardzo ciekawa i wyjątkowa społeczność, która mimo wcześniejszych analiz nadal czeka na kolejnych badaczy - tłumaczy dziennikarz.
Niedawno odbyła się premiera szkicu dokumentalnego autorstwa Antoniego Radczenko „Būk jam gailėstingas“ („Bądź mu miłosierny“), poświęconego zjawisku śpiewaków pogrzebowych.
- Pytanie otwarte - czy są zjawiskiem zanikającym, a może jednak rzeczą codzienną, której po prostu nie zauważamy? Jak wygląda transformacja tradycji? Kiedy tradycja się zmienia, pozostaje nadal żywa. Jeżeli nie dokonują się żadne zmiany, pozostaje ciekawostką w muzeum - zastanawia się publicysta.
Radczenko podkreśla, że praca nad filmami dokumentalnymi zawsze go pociągała. - Wtedy chodziło wyłącznie o brak możliwości. Jednak zbyt wcześnie jest określać mnie jako autora filmów dokumentalnych. Poczekajmy, dopóki będziemy mówili o nich w liczbie mnogiej - twierdzi.
Srebrną odznakę honorową za zasługi otrzymała także dr Kinga Geben. Polacy na Litwie kojarzą ją jako wykładowczynię na Uniwersytecie Wileńskim, a także autorkę wielu publikacji i książek naukowych. Tym razem Departament Mniejszości Narodowych odznaczył ją za działalność społeczną. Geben jest aktywną działaczką m.in. w Społecznym Komitecie Opieki nad Starą Rossą (SKOnSR).
- Tę nagrodę zawdzięczam m.in. pracom, dotyczącym opieki nad kulturą i zachowaniem dziedzictwa narodowego. Praca społeczna musi się odbywać po godzinach pracy. Jednak zajęcia na uniwersytecie pozwalają na przekazywanie wartości służących budowie postawy obywatelskiej, dbaniu o dziedzictwo kulturowe. Wyróżnienie otrzymałam też za promowanie języka polskiego w Centrum Polonistycznym - tłumaczy.
Geben zaznacza, że SKOnSR chętnie by przyjął aktywną, pełną ideałów młodzież do kultywowania dziedzictwa narodowego. - Bardzo liczymy na organizacje harcerskie, które nam chętnie pomagają. Bez nich praca Komitetu nie byłaby możliwa. Jestem wdzięczna tym, którzy przychodzą, pomagają, biorą udział w wydarzeniach społecznych. Ta współpraca jest niezwykle wzbogacająca - odkryłam dla siebie wiele rzeczy nieznanych. Jestem pełna podziwu m.in. dla wiedzy Dariusza Lewickiego - historyka z wykształcenia, a jednocześnie kronikarza dziejów SKOnSR. Potrafi wygrzebać w archiwach dowolne informacje o osobach pogrzebanych na nekropolii, a także zbieranie, utrwalanie i przekazywanie historii mówionej oraz informacji od mieszkańców. Czasami nie doceniamy osób, które czynią podobne rzeczy - ocenia wykładowczyni.
Aleksandra Żuk-Butkuvienė została uhonorowana Srebrną Odznaką Honorową za zasługi dla kultury litewsko-polskiej i jej zachowanie, jak też wzmocnienie organizacji pozarządowych. Jest ona dyrektorką Szkoły Sztuk Pięknych w Pogirach.
– Jest to praca, za którą otrzymuję wynagrodzenie. Ale jest też praca społeczna, która mnie cieszy, którą wykonuję poza godzinami pracy – wyjaśnia.
Aleksandra Żuk-Butkuvienė tworzy projekty do różnych instytucji i organizacji w Polsce i na Litwie od imienia czterech podmiotów, które działają w rejonie wileńskim, m. in. zespołów Zgoda, Jawor i Rudomianka.
– Jestem członkinią tych zespołów, dbam o nie, dlatego dzięki projektom możemy z młodzieżą wyjeżdżać w świat, młode osoby z innych krajów zapraszać do siebie. Organizujemy muzyczne festiwale, realizujemy różnorodne projekty. To jest moja pasja – stwierdza z zadowoleniem.
Aleksandra polską kulturę poznawała dzięki babci od wczesnych lat. W wieku 18 lat trafiła do zespołu Zgoda.
– Mój ówczesny kierownik Henryk Kasperowicz pokazał mi, że kulturę należy mieć nie tylko w sobie, ale trzeba nią się szczycić i pokazywać innym. To właśnie robię do dzisiaj – wyjaśnia.
Dyrektorka Szkoły Sztuk Pięknych w Pogirach dba o to, by młodzież śpiewała, tańczyła i grała. Organizuje festiwale muzyczne, zaprasza choreografów do zespołów.
– Wszystko po to, żeby młodzież dbała o swoją kulturę. Ten twardo stoi na ziemi, kto zna swoje korzenie. Jeśli człowiek będzie o to dbał, będzie szczęśliwy, będzie wiedział swoje miejsce na ziemi – zaznacza Aleksandra Żuk-Butkuvienė.
Srebrną odznaką honorową została również wyróżniona artystka ludowa Alina Rynkiewicz-Alencinowicz. Nagroda palmiarce została wręczona za zachowanie i upowszechnianie tradycji tworzenia palm wileńskich, działalność edukacyjną i przekazywanie tradycyjnego rzemiosła młodszemu pokoleniu.
Według Grzegorza Miłoszewicza, dyrektora Domu Wspólnot Narodowych, na Litwie oficjalnie jest zarejestrowanych ponad 150 narodowości. Niektóre z nich działają w Domu Wspólnot Narodowych.
– Oczywiście, nie możemy przyjąć wszystkich, ale około 20 wspólnot ma u nas siedziby. Działają, realizują własne projekty, a my im pomagamy w przygotowywaniu wniosków oraz organizacji imprez – mówi Miłoszewicz.
Dom Wspólnot Narodowych pomaga mniejszościom narodowym w opanowaniu języka litewskiego, organizując kursy nauki języka. Zdaniem dyrektora, obecnie jest utworzonych 29 grup, w każdej po 15 osób. W tym roku będzie się uczyło około 900 osób.
– Do 2023 roku uczyło się u nas zaledwie sto osób rocznie, teraz od dwóch lat mamy ponad 900 osób rocznie. Początkowo uchodźcy z Ukrainy przyjeżdżali z zamiarem, że będzie to pobyt tymczasowy i powrócą do ojczyzny. Po roku zaczęli uświadamiać, że to może nigdy nie nastąpić, ponieważ stracili swoje domy i mienie – wyjaśnia Miłoszewicz.
Nagrody Departamentu Mniejszości Narodowych przyznawane są od 2016 roku. Celem takiego przedsięwzięcia jest pokazanie bogactwa kulturowego współczesnej Litwy oraz wspólnot narodowych, które kultywują swój język oraz tradycje.
Opracowała Ewelina Knutowicz
