Archikatedra Wileńska – jedno z najbardziej tajemniczych i najważniejszych miejsc w historii, religii i państwowości Litwy – zostanie objęta największym jak dotąd programem kompleksowych badań naukowych.
Na mocy decyzji premier Ingi Ruginienė powołano grupę roboczą, która przygotuje długoterminowy plan badań, ochrony i prac konserwatorskich.
Celem zespołu naukowego jest stworzenie, we współpracy z archidiecezją wileńską oraz instytucjami naukowymi, kulturalnymi i konserwatorskimi, podstaw do systematycznych badań katedry oraz prezentacji ich wyników społeczeństwu.
Do 1 lipca 2026 roku grupa ma opracować projekt kompleksowych badań naukowych bazyliki wraz z planem działań ochronnych i konserwatorskich, oszacować potrzebne środki finansowe oraz wskazać możliwe źródła finansowania.
Przedstawione mają zostać również propozycje naukowej weryfikacji hipotezy dotyczącej możliwego miejsca spoczynku Witolda Wielkiego w katedrze wileńskiej.
– Katedra Wileńska jest jednym z najważniejszych miejsc w historii Litwy, jednak dotychczas prowadzonym badaniom brakowało ciągłości i finansowania odpowiadającego znaczeniu tego obiektu. Dziś rozpoczynamy prace, które mogą nie tylko wypełnić luki w historii, ale także na nowo opowiedzieć społeczeństwu historię Katedry – powiedziała premier Inga Ruginienė.
– Kompleksowe badania są obowiązkiem państwa – to inwestycja w poznanie naszej historii, ochronę dziedzictwa i więź społeczeństwa z własnym państwem – podkreśliła.
Według premier badania Katedry Wileńskiej są ważne nie tylko dla środowiska akademickiego. Mogą one pomóc społeczeństwu lepiej zrozumieć rozwój litewskiej państwowości, historyczne znaczenie stolicy oraz odpowiedzieć na pytania, które od dawna interesują mieszkańców Litwy.
– W obliczu zbliżającego się roku 2030, kiedy będziemy obchodzić 600. rocznicę śmierci Witolda Wielkiego, naturalne jest zainteresowanie społeczeństwa kwestią jego szczątków. Jednak znaczenie badań Katedry Wileńskiej jest znacznie szersze. Mogą one odsłonić nowe, dotąd nieznane warstwy historii tego miejsca, pomóc lepiej zrozumieć początki naszego państwa i wzmocnić więź z pamięcią historyczną – zaznaczyła premier.
– Dlatego już teraz angażujemy najlepszych specjalistów w kraju, aby badania były prowadzone profesjonalnie, odpowiedzialnie i z poszanowaniem sakralnego charakteru tego miejsca – dodała Inga Ruginienė.
Katedra Wileńska od czasu chrztu Litwy przez wiele stuleci była najważniejszym sanktuarium katolickim kraju, centrum diecezji wileńskiej, a później archidiecezji. To tutaj odbywały się uroczystości wyniesienia wielkich książąt litewskich, chowano władców, magnatów i hierarchów Kościoła oraz przechowywano relikwie Świętego Kazimierza.
Historycy podkreślają, że mimo wyjątkowego znaczenia tego miejsca badania Katedry Wileńskiej dotychczas nie były prowadzone w sposób wystarczająco systematyczny i konsekwentny. Kompleksowe badania interdyscyplinarne pozwoliłyby na nowe spojrzenie na historię świątyni – od najstarszych murów i podziemi po pochówki, dziedzictwo artystyczne, źródła historyczne i rozwój poszczególnych kaplic.
– Katedra Wileńska nie jest jedynie zabytkiem architektury czy świątynią religijną. To miejsce, w którym spotykają się historia państwa, wiary, kultury i naszej tożsamości. Badając Katedrę, w istocie badamy pytanie, jak Litwa stała się tym, czym jest dzisiaj – powiedział Aurimas Švedas, dyrektor Litewskiego Instytutu Historii.
– Tak szeroko zakrojone badania Katedry mogą pomóc odpowiedzieć na pytania ważne dla społeczeństwa od dziesięcioleci – od najstarszych murów świątyni po miejsca pochówku władców i symbole naszej pamięci historycznej – dodał historyk.
Planowane badania Katedry Wileńskiej mają obejmować analizy archeologiczne, bioarcheologiczne, paleogenetyczne, badania murów, źródeł historycznych oraz historii sztuki. Prace te mają znaczenie nie tylko dla rozwoju nauki, ale także dla ochrony dziedzictwa, działań konserwatorskich i szerszego poznania historii Litwy.
Na czele grupy roboczej stanie doradczyni premier ds. kultury Ingrida Kutkienė. W skład zespołu weszli również przedstawiciele Departamentu Dziedzictwa Kulturowego, Kancelarii Rządu, Archidiecezji Wileńskiej, Kancelarii Prezydenta Republiki Litewskiej, Muzeum Dziedzictwa Kościelnego, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Kultury oraz Ministerstwa Oświaty, Nauki i Sportu.
Grupa robocza będzie mogła korzystać także z pomocy ekspertów oraz przedstawicieli instytucji naukowych, organów państwowych i samorządowych, a także różnych organizacji i placówek.
