Po dyskusjach z przedstawicielami społeczności oświatowej opracowano zmiany w Ustawie o oświacie, dotyczące nauczania języka litewskiego w szkołach mniejszości narodowych. Zmiany te wejdą w życie nie wcześniej niż we wrześniu 2025 r. Projekt zmiany ustawy został przedstawiony do ostatecznych konsultacji, po których zostanie przekazany rządowi i Sejmowi – informuje Ministerstwo Oświaty, Nauki i Sportu (ŠMSM).
- Dyskusje były intensywne i rzeczowe, pierwszy projekt został przedstawiony do publicznej konsultacji już w lutym. Teraz mamy niemal ostateczny projekt, który odzwierciedla wkład wszystkich zainteresowanych stron. Wdrażane propozycje pomogą społecznościom szkół mniejszości narodowych lepiej i aktywniej integrować się ze społeczeństwem, stworzą korzystniejsze warunki do skuteczniejszej nauki języka państwowego. A to otwiera także więcej możliwości w zakresie nauki, studiów i kariery zawodowej – cytowana jest w komunikacie prasowym ministra oświaty, nauki i sportu, Radvilė Morkūnaitė-Mikulėnienė.
Większy nacisk na wczesną edukację
Proponuje się zwiększenie liczby godzin nauczania w języku litewskim w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej. Nauka w języku litewskim od 1 września 2025 r. ma zostać wydłużona o godzinę, więc od przyszłego roku zostanie przeznaczonych 6 godzin, w kolejnym roku – do 7 godzin, a od 2027 r. – do 8 godzin tygodniowo.
- W ten sposób dzieci będą miały odpowiednie warunki, by już we wczesnym wieku zdobyć podstawy języka litewskiego. Zgodziła się z tym niemal cała społeczność przedstawicieli mniejszości narodowych biorących udział w dyskusjach, którzy zauważyli, że uczniowie z rodzin mniejszości narodowych przychodzą do pierwszej klasy z niewielką znajomością języka państwowego. Obecnie w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej tylko 10 proc. wszystkich zajęć odbywa się w języku litewskim, podczas gdy wczesna edukacja ma ogromne znaczenie dla rozwoju umiejętności językowych, dlatego bardzo ważne jest wzmacnianie tego obszaru – mówi Radvilė Morkūnaitė-Mikulėnienė.
Taka sama liczba godzin nauczania języka litewskiego w klasach podstawowych jak w szkołach z litewskim językiem nauczania
Dzisiaj uczniowie klas początkowych w szkołach mniejszości narodowych uczą się języka litewskiego i literatury tylko przez 4 godziny tygodniowo w pierwszej klasie, a w kolejnych klasach – przez 5 godzin tygodniowo. Dla porównania, w szkołach z litewskim, językiem nauczania, uczniowie pierwszej klasy mają 8 godzin tygodniowo, a w kolejnych klasach – 7 godzin tygodniowo. Przez cały okres edukacji początkowej różnica w liczbie godzin między szkołami litewskimi a szkołami mniejszości narodowych wynosi 350 godzin, co stanowi prawie półtora roku różnicy.
- Pomimo faktu, że wszystkie litewskie szkoły są zobowiązane do wdrażania tego samego programu nauczania języka litewskiego i literatury, widzimy znaczną różnicę w liczbie lekcji. Luki w wiedzy powstałe w wyniku tej rozbieżności przyczyniają się do większego wykluczenia uczniów mniejszości narodowych. Ważne jest, aby liczba lekcji języka litewskiego nie była zwiększana kosztem języka ojczystego - godziny przeznaczone na naukę języka ojczystego nie będą zmniejszane - podkreśla minister.
Więcej przedmiotów w języku litewskim
W proponowanej zmianie do Ustawy o oświacie sugeruje się, aby od następnego roku szkolnego język litewski był obowiązkowy we wszystkich przedmiotach z zakresu edukacji społecznej, nauk przyrodniczych, technologii oraz matematyki. Obecnie uczniowie szkół mniejszości narodowych w litewskim języku muszą uczyć się historii, geografii oraz tematów związanych z obywatelskością i Litwą. To nie stwarza odpowiednich warunków do dobrej znajomości języka litewskiego, co ma wpływ na dalsze wybory edukacyjne i zawodowe uczniów.
Dodanie większej liczby przedmiotów, podczas których nauczany byłby również język litewski, zapewniłoby uczniom klas 1-12 więcej godzin na lepsze utrwalenie języka litewskiego. W ten sposób liczba godzin przeznaczonych na język litewski wyrówna się z liczbą godzin, które mają uczniowie uczący się w szkołach, gdzie język litewski jest podstawowym językiem nauczania.
Warto dodać, że niektóre szkoły mniejszości narodowych już od dawna zwiększyły liczbę godzin nauki języka litewskiego. Na przykład, w Szkole Podstawowej „Gerosios vilties“ w Wisagini już od roku szkolnego 2017–2018 liczba godzin przeznaczonych na naukę zarówno języka ojczystego (rosyjskiego), jak i litewskiego jest taka sama.
W niektórych szkołach mniejszości narodowych zajęcia pozalekcyjne odbywają się również w języku litewskim, również więcej przedmiotów, niż wynika to z obecnych wymagań, jest nauczanych w języku litewskim.
Na życzenie rodziców w szkołach mniejszości narodowych będą mogły być zakładane klasy lub grupy, w których nauczanie odbywać się będzie w języku litewskim. Takie klasy będą mogły zostać utworzone pod warunkiem, że w szkołach będą dostępne wolne miejsca.
Ustawą również wprowadza się zapis, zgodnie z którym na Litwie nie mogą być realizowane programy edukacyjne z państw, które stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Listę takich państw zatwierdza Rząd.
Nowelizacja Ustawy o oświacie była podyktowana potrzebą wzmocnienia integracji językowej i kulturowej uczniów mniejszości narodowych mieszkających na Litwie, a także jasnego określenia granic prawnych tego, kto może inicjować własne programy edukacyjne na Litwie.
Różnice w wynikach uczniów
Jednym z powodów, które skłoniły do zmiany Ustawy o oświacie, są nierówności w osiągnięciach uczniów. Wyniki młodzieży ze szkół mniejszości narodowych w nauce języka litewskiego są niższe niż uczniów uczących się w języku litewskim.
Wyniki Państwowych Egzaminów Maturalnych (VBE) w 2024 r. wykazały, że 20,4 proc. uczniów szkół mniejszości narodowych nie zdało VBE z języka litewskiego i literatury, podczas gdy wyniki z innych przedmiotów były niższe niż tych uczniów, którzy uczą się w języku panstwowym. Tegoroczny egzamin VBE z matematyki nie zdało 9,2 proc. uczniów uczących się w języku litewskim i 12,8 proc. uczniów uczących się w językach mniejszości narodowych. Różnica we wskaźnikach niepowodzeń jest jeszcze wyższa w przypadku informatyki - 5,9 proc. i 15,3 proc. oraz biologii - 4,1 proc. i 9,5 proc.
Dane z międzynarodowego badania osiągnięć piętnastolatków PISA ujawniają, że uczniowie szkół mniejszości narodowych mają niższe wyniki z zakresu umiejętności matematycznych, nauk przyrodniczych oraz zdolności czytania w porównaniu do uczniów uczących się w języku litewskim. To prowadzi do nierównych szans, co niewątpliwie ma wpływ na dalsze wybory edukacyjne i zawodowe uczniów.
Według danych, 9,8 tys. absolwentów litewskojęzycznych szkół zostało w tym roku przyjętych na litewskie uczelnie wyższe. Stanowi to 53,3 proc. wszystkich absolwentów, którzy ukończyli szkoły w języku litewskim.
Z kolei na pierwszy rok wyższych uczelni przyjęto 720 studentów, którzy ukończyli szkoły w języku mniejszości narodowych. Stanowi to 42,2 proc. wszystkich maturzystów, którzy ukończyli szkoły ogólnokształcące w językach mniejszości narodowych.
