Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych po raz pierwszy zaleciła odejście od nazwy Kaliningrad i powrót do nazwy Królewiec, czyli spolszczonej wersji nazwy nadanej w XIII w. przez zakon krzyżacki.
Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych na posiedzeniu 12 kwietnia 2023 roku uchwaliła, że „dla miasta o rosyjskiej nazwie Калининград (Kaliningrad) zalecana jest wyłącznie polska nazwa Królewiec i nie zalecane jest stosowanie w języku polskim nazwy Kaliningrad”.
Zmiana dotyczy też nazwy całego obwodu jako jednostki administracyjnej Federacji Rosyjskiej. „Dla jednostki administracyjnej, w której znajduje się to miasto i noszącej rosyjską nazwę Калининградская область (Kaliningradskaja obłast´) zalecana jest polska nazwa obwód królewiecki i nie zalecane jest stosowanie w języku polskim nazwy obwód kaliningradzki”, wskazuje KSNG w wydanym oświadczeniu.
Zmiana weszła w życie z dniem jej ogłoszenia, czyli wczoraj (9 maja).
„Nazwa miasta niezwiązana z miastem ani regionem”
W uzasadnieniu zmiany dotychczasowych zaleceń Komisja zwróciła uwagę, że miasto obecnie noszące rosyjską nazwę Kaliningrad znane jest w Polsce pod tradycyjną nazwą Królewiec.
Wskazała ponadto, że obecna rosyjska nazwa tego miasta jest sztucznym chrztem niezwiązanym ani z miastem, ani z regionem.
Komisja stwierdziła też, że „fakt nazwania dużego miasta położonego blisko granic Polski imieniem M.I. Kalinina, zbrodniarza współodpowiedzialnego m.in. wydania decyzji o masowym wymordowaniu Polaków (zbrodnia katyńska), ma w Polsce emocjonalny, negatywny charakter”.
Według KSNG nazwy geograficzne, poza funkcją identyfikacyjną, mogą mieć funkcje symboliczne, a obecna rosyjska nazwa miasta stanowi element przestrzeni symbolicznej Rosji narzucany także odbiorcom spoza granic tego kraju.
Komisja nie ukrywa, że decyzja ma częściowo wymiar polityczny. Jej zdaniem „wydarzenia związane z rosyjskim napadem na Ukrainę, narzucanie tzw. ruskiego miru, prowadzenie przez Rosję wojny informacyjnej, każą inaczej spojrzeć na kwestię nazw narzuconych, budzących duże kontrowersję, nie spotykających się w Polsce z akceptacją”.
KSNG podkreśliła, że każde państwo ma prawo używania w swoim języku tradycyjnych nazw stanowiących jego dziedzictwo kulturowe, nie może być natomiast zmuszane do stosowania w swoim języku nazw przez nie nieakceptowalnych.
Skąd wzięła się historyczna nazwa miasta?
Stosowana w Polsce aż do ubiegłego wieku nazwa Królewiec sięga połowy XIII w. i podboju zamieszkujących te tereny plemion pruskich przez zakon krzyżacki.
Zimą 1254/55 r. król czeski Przemysł II Ottokar objął dowództwo nad kampanią zakonu w celu zdobycia Dolnych Prus i Sambii, co umożliwiło Krzyżakom pokonanie Sambów. Na cześć czeskiego monarchy swoją główną siedzibę na tych terenach zakonnicy nazwali Coningsberg, co w wersji spolszczonej brzmi Królewiec. Sam zamek, który Krzyżacy wznieśli tam w 1256 r. zyskał nazwę zamek Królewska Góra w Sambii (castrum de Coningsberg in Zambia).
Królewiec został stolicą diecezji sambijskiej i komturii królewieckiej, szybko zyskując na znaczeniu. Od ok. 1330. r Królewiec był siedzibą wielkiego marszałka zakonu, z którym to urzędem łączyła się funkcja komtura królewieckiego. To stanowiło o randze tego ośrodka w państwie zakonnym, marszałek był bowiem jednym z najważniejszych dostojników w zakonie (obok wielkiego mistrza i wielkiego komtura) i zastępował mistrza w dowodzeniu wojskami.
Miasto trafiło w ręce polskie u progu wojny trzynastoletniej, w 1454 r., kiedy jako jedno z wielu pruskich miast wypowiedziało posłuszeństwo zakonowi i został włączony do Królestwa Polskiego przez Kazimierza Jagiellończyka. Rok później Krzyżacy odbili jednak Królewiec, do którego w 1457 r. przeniesiono z Malborka siedzibę wielkiego mistrza.
Po II pokoju toruńskim teren komturii królewieckiej stał się lennem polskim, a XVII w. przeszedł natomiast pod panowanie pruskie i następnie niemieckie, z krótką przerwą w połowie XVIII w., kiedy został opanowany przez Cesarstwo Rosyjskie.
Terytorium, zdobyte w czasie II wojny światowej przez Armię Czerwoną, zostało włączone do ZSRR na mocy konferencji poczdamskiej w 1945 r., a miasto i cały obwód zostały nazwane na cześć zmarłego właśnie Michaiła Kalinina, członka partii bolszewickiej współodpowiedzialnego za masowe zbrodnie komunistyczne.
Treść została opublikowana w ramach współpracy LRT.lt z EURACTIV.pl.
