Rząd Litwy w środę zatwierdził plan przeprowadzenia kompleksowych badań naukowych w Archikatedrze Wileńskiej. Ich celem będzie szczegółowe zbadanie zabytku oraz sprawdzenie hipotez dotyczących możliwego miejsca spoczynku wielkiego księcia litewskiego Witolda Wielkiego.
Decyzję podjęto po zatwierdzeniu planu przygotowanego przez grupę roboczą powołaną zarządzeniem pełniącej obowiązki premiera Ingi Ruginienė. Zespół, który zakończył prace 1 lipca, stwierdził, że Katedra Wileńska jest jednym z najważniejszych symboli państwowości Litwy, chrześcijaństwa oraz pamięci dynastycznej, jednak do tej pory nie prowadzono w niej systematycznych, kompleksowych badań naukowych.
Grupa robocza zaproponowała realizację szeroko zakrojonego programu badań obejmującego pięć głównych kierunków: badania historyczne i źródłoznawcze, badania architektoniczne i konstrukcji murów, badania bioarcheologiczne i paleogenetyczne, badania archeologiczne, badania z zakresu historii sztuki.
Celem przedsięwzięcia będzie nie tylko weryfikacja hipotezy dotyczącej możliwego miejsca pochówku Witolda Wielkiego, ale także pogłębienie wiedzy o jednym z najważniejszych zabytków historycznych i kulturowych Litwy.
Przygotowując ten plan, grupa robocza konsultowała się z naukowcami – historykami, archeologami, antropologami, architektami i geologami – a także z przedstawicielami muzeów, bibliotek oraz Departamentu Dziedzictwa Kulturowego.
Realizację programu badań proponuje się powierzyć Litewskiej Radzie Naukowej, natomiast przeprowadzenie pilotażowych, minimalnie inwazyjnych badań mających na celu odnalezienie miejsca pochówku księcia – Litewskiemu Instytutowi Historii.
Panteon władców
Ponadto Rada Ministrów zobowiązała Ministerstwo Kultury, we współpracy z Kurią Archidiecezji Wileńskiej, do koordynowania utworzenia panteonu władców Litwy w Archikatedrze Wileńskiej.
Planowane jest również upamiętnienie brata Witolda Wielkiego – Butowta. Ministerstwo Spraw Zagranicznych zostało zobowiązane do zainicjowania umieszczenia tablicy pamiątkowej w katedrze św. Tomasza w Pradze, w Czechach.
Ministerstwo Kultury wraz z Ministerstwem Spraw Zagranicznych zostały również zobowiązane do zainicjowania porozumień z instytucjami w Czechach i na Ukrainie w sprawie badań miejsc pochówku oraz szczątków Butowta, a także przedstawicieli rodu Giedyminowiczów – Olelkowiczów, znajdujących się w katedrze św. Tomasza w Pradze oraz w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie.
Na badania naukowe, prace konserwatorskie oraz działania upowszechniające w 2027 roku przewidziano 1,99 mln euro, w 2028 roku – 2,44 mln euro, a w 2029 roku – 3,08 mln euro. Łącznie w ciągu trzech lat na realizację tych działań planuje się przeznaczyć 7,5 mln euro.
Szczątki księcia
Na sprawdzenie hipotezy dotyczącej możliwego miejsca spoczynku Witolda Wielkiego planuje się przeznaczyć do 35 tys. euro.
Jak informowała agencja BNS, w kwietniu badacz historii Saulius Poderis oświadczył, że dysponuje dowodami wskazującymi, iż podczas prac rekonstrukcyjnych prowadzonych w okresie międzywojennym w Katedrze Wileńskiej, obok szczątków władców Polski i Litwy – Aleksandra Jagiellończyka, Elżbiety Habsburżanki oraz Barbary Radziwiłłówny – mogły zostać odnalezione również szczątki Witolda Wielkiego. Z przyczyn politycznych informacja ta miała jednak nie zostać ujawniona, a odnalezione szczątki ponownie ukryto.
W połowie maja Poderis stwierdził, że szczątków Witolda Wielkiego należy szukać w zamurowanej niszy przy dawnym wejściu Wazów, w fundamentach Kaplicy św. Kazimierza, w zachodniej ścianie Mauzoleum.
Witold Wielki (ok. 1350–1430) został wielkim księciem litewskim w 1392 roku i sprawował władzę aż do swojej śmierci. Z jego panowaniem wiąże się umocnienie stanu szlacheckiego, ugruntowanie pozycji Kościoła chrześcijańskiego, rozwój architektury gotyckiej i piśmiennictwa, tolerancja wobec wyznawców innych religii, pojawienie się symboli państwowych i własnej monety Wielkiego Księstwa Litewskiego, zwycięskie wojny z państwami sąsiednimi oraz największy w historii zasięg terytorialny Litwy.
W 1410 roku Witold Wielki dowodził wojskami litewsko-polskimi podczas bitwy pod Grunwaldem, w której złamano potęgę militarną Zakonu Krzyżackiego.
