Sejm omówi ustawę o mniejszościach narodowych, która ma na celu konsolidację i poprawę praw mniejszości narodowych mieszkających na Litwie.
Projekt Ministerstwa Sprawiedliwości, który został zmieniony przez Sejmową Komisję Praw Człowieka, definiuje, co stanowi mniejszość narodową oraz ustanawia podstawy prawne, warunki i procedury dla ich edukacji, kultury i rozpowszechniania informacji.
Projekt definiuje osobę należącą do mniejszości narodowej jako obywatela mieszkającego na terytorium Litwy, który ma inną tożsamość narodową niż większość i dąży do jej zachowania.
Proponuje się zdefiniowanie tożsamości narodowej w ustawie jako dobrowolne utożsamienie się osoby z narodowością jednego z jej rodziców lub dziadków, oparte na zbiorze charakterystycznych dla niej cech – kultury, języka, tradycji, obyczajów – lub przynajmniej jednej z tych cech.
Ustawą miałoby być gwarantowane, że nikt nie może być zmuszany do udowadniania swojej przynależności do mniejszości narodowej, publicznego ujawniania swojej tożsamości narodowej ani rezygnacji z przynależności do mniejszości narodowej.
Każdemu przedstawicielowi mniejszości narodowej zapewniona byłaby prawo do swobodnego i nieograniczonego, prywatnego i publicznego, ustnego i pisemnego korzystania z własnego języka.
W ustawie przewidziano również prawo przedstawiciela mniejszości narodowej do nauki w swoim języku.
Przewiduje się, że instytucje i organy państwowe zapewnią warunki do szkolenia nauczycieli języka ojczystego mniejszości narodowej, zakupu podręczników i innych pomocy dydaktycznych do nauczania języków ojczystych mniejszości narodowych, a przedstawiciele mniejszości narodowych będą mieli prawo do zakładania niepaństwowych instytucji edukacyjnych.
Stwierdza się, że osoby należące do mniejszości narodowej mają prawo do zachowania i rozwijania swojej kultury, tradycji, zwyczajów i języka, do zrzeszania się w organizacjach i partiach, do posiadania własnych środków masowego przekazu oraz do rozpowszechniania informacji we własnym języku.
Projekt przewiduje, że prawo osób należących do mniejszości narodowych do decydowania o sprawach kulturalnych, społecznych, gospodarczych, oświatowych i innych będzie gwarantowane przez Radę Wspólnot Narodowych, która będzie występować z wnioskami do instytucji i organów państwowych i samorządowych.
W skład Rady wchodzić będą przedstawiciele organizacji zrzeszających mniejszości narodowe oraz organizacji pozarządowych działających w zakresie realizacji praw mniejszości narodowych.
Jej przedstawicielami mogłyby być wyłącznie osoby, których działalność, indywidualnie lub wspólnie z innymi, nie jest sprzeczna z prawem, suwerennością, integralnością terytorialną i bezpieczeństwem narodowym Litwy.
Projekt definiuje również historyczne mniejszości narodowe, które są zagrożone i nie mają historycznej ojczyzny, z którą mogłyby się obecnie identyfikować. Ustawa stanowi, że mają one prawo do przetrwania i zachowania swojej kultury, tradycji, zwyczajów i języka, a władze państwowe i samorządowe powinny dbać o zachowanie ich kultury, tradycji, zwyczajów i języka.
Przewiduje się, że w celu zapewnienia praw osób należących do mniejszości narodowych, Litwa będzie współpracować z organizacjami międzynarodowymi oraz państwami zagranicznymi, z wyjątkiem tych, które są uznawane za terrorystyczne lub wspierające terroryzm.
Sejm rozpoczął debatę nad ustawą o mniejszościach narodowych w połowie czerwca i została ona skrytykowana przez część opozycji, w tym Akcję Wyborczą Polaków Litwy - Związek Chrześcijańskich Rodzin (AWPL-ZChR).
Rita Tamašunienė, należąca do mieszanej grupy posłów, w czerwcu również przedstawiła projekt ustawy o mniejszościach narodowych, zarejestrowany razem z kolegami przed dekadą, jednak parlament odrzucił go bez możliwości zwrotu do poprawy.
Tamašunienė powiedziała wówczas, że projekt Ministerstwa Sprawiedliwości „niczego nie tworzy, a jedynie uogólnia to, co istnieje, wprowadza więcej niepewności”, dlatego posłanka nazwała go nieważnym.
Pod koniec lata Rada Wspólnot Narodowych zasadniczo poparła ustawę, rozpatrując ją na wniosek Komitetu Praw Człowieka. Rada zwróciła się do ustawodawców o uwzględnienie uwag mniejszości dotyczących używania języka, edukacji w języku mniejszości oraz historycznych mniejszości narodowych.
Rada przekazała również wniosek społeczności o usunięcie z ustawy zapisów, które ich zdaniem podważają lojalność mniejszości narodowych wobec suwerenności, integralności terytorialnej lub bezpieczeństwa narodowego państwa. Według społeczności, przepisy te są zbędne, ponieważ istnieją już w innych aktach prawnych.
Na Litwie nie ma ustawy o mniejszościach narodowych od 2010 r., kiedy to wygasła jej ówczesna wersja.
