Rosnące zagrożenia bezpieczeństwa, wojna hybrydowa, wsparcie dla Ukrainy, walka z korupcją, reforma edukacji oraz przyszłość litewskiej gospodarki – to główne tematy siódmego dorocznego orędzia prezydenta Litwy Gitanasa Nausėdy. W przemówieniu nie zabrakło również ostrych ocen pod adresem polityków uwikłanych w skandale oraz apelu o większą jedność społeczeństwa.
Prezydent Litwy Gitanas Nausėda wygłosił we wtorek w Sejmie swoje siódme doroczne orędzie, w którym przedstawił ocenę sytuacji państwa oraz najważniejszych wyzwań stojących przed Litwą. W centrum wystąpienia znalazły się kwestie bezpieczeństwa narodowego, wojny w Ukrainie, odporności państwa na zagrożenia hybrydowe, a także problemy korupcji, edukacji, ochrony zdrowia i rozwoju gospodarczego.
Już na początku przemówienia prezydent nawiązał do niedawnego alarmu lotniczego ogłoszonego w Wilnie. Jak podkreślił, wydarzenie to było praktycznym sprawdzianem gotowości instytucji państwowych i społeczeństwa na sytuacje kryzysowe.
– Alarm został szybko odwołany, ale pozostała świadomość, że coraz szybciej wkraczamy w nowy, niebezpieczny świat, w którym pokój nie jest już czymś oczywistym – mówił prezydent.
Zdaniem Nausėdy Litwa musi dostosować się do zmieniającego się otoczenia geopolitycznego, ponieważ zagrożenia stają się coraz bardziej realne i wielowymiarowe.
Wojna w Ukrainie i kryzys wartości Zachodu
Znaczną część wystąpienia prezydent poświęcił sytuacji międzynarodowej. W jego ocenie świat znajduje się obecnie w okresie rosnących napięć politycznych i militarnych.
Prezydent zwrócił uwagę, że Ukraina już piąty rok odpiera rosyjską agresję, a mimo sukcesów osiąganych na froncie wojna nadal pozostaje źródłem niepewności dla całej Europy.
Według Nausėdy współczesny świat zmaga się nie tylko z zagrożeniami militarnymi, ale również z kryzysem wartości demokratycznych. Wskazał na wzrost znaczenia reżimów autorytarnych, koncentrację majątku w rękach nielicznych oraz postępujące osłabienie wartości humanistycznych.
Szczególne miejsce w przemówieniu zajęła również kwestia sztucznej inteligencji. Prezydent podkreślił, że rozwój nowych technologii stwarza ogromne możliwości, ale jednocześnie niesie ryzyko manipulacji informacją i destabilizacji życia społecznego.
Litwa silniejsza niż kiedykolwiek
Mimo licznych zagrożeń prezydent ocenił, że Litwa znajduje się obecnie w lepszej sytuacji niż kiedykolwiek wcześniej.
Według niego kraj jest bogatszy, bardziej odporny, bardziej wrażliwy społecznie i pewniejszy siebie niż jeszcze kilka lat temu. Źródłem tej siły ma być przede wszystkim doświadczenie historyczne Litwinów.
– Znamy prawdziwą cenę wolności. Przeżyliśmy największe próby i potrafiliśmy je pokonać – podkreślał prezydent.
Nausėda zwrócił również uwagę na zdolność Litwy do szybkiego reagowania na zmiany. Jego zdaniem właśnie szybkość działania może być jedną z największych przewag kraju nad większymi państwami Europy.
Wojna hybrydowa trwa od lat
Jednym z najmocniejszych fragmentów orędzia była część poświęcona bezpieczeństwu narodowemu.
Prezydent stwierdził, że przeciwko Litwie od wielu lat prowadzona jest wojna hybrydowa. Wymienił w tym kontekście nielegalną migrację organizowaną przez reżim białoruski, działania dywersyjne, przemyt oraz kampanie dezinformacyjne prowadzone w internecie.
– Dzień po dniu, rok po roku, wrogie siły testują naszą czujność i odporność – mówił.
Zdaniem głowy państwa Litwa jest atakowana dlatego, że pozostaje wolnym i demokratycznym państwem, które konsekwentnie rozwija swoją gospodarkę i wzmacnia niezależność.
NATO, amerykańscy żołnierze i niemiecka brygada
W swoim wystąpieniu Nausėda podkreślił znaczenie członkostwa Litwy w NATO i rolę sojuszników.
Prezydent zaznaczył, że Stany Zjednoczone pozostają niezastąpionym partnerem Litwy i całej Europy. Jednocześnie przyznał, że w społeczeństwie pojawiają się pytania dotyczące przyszłości obecności amerykańskich żołnierzy w regionie.
Jak jednak zapewnił, Waszyngton nadal wysoko ocenia wkład Litwy w bezpieczeństwo zbiorowe.
Dużo miejsca poświęcono także współpracy z Niemcami. Nausėda podkreślił, że rozmieszczenie niemieckiej brygady na Litwie stanowi nie tylko gwarancję bezpieczeństwa, ale również szansę na rozwój współpracy gospodarczej, naukowej i kulturalnej.
Rekordowe wydatki na obronność
Prezydent przypomniał, że Litwa przeznaczy na obronność 5,38 proc. PKB, co jest jednym z najwyższych wskaźników w NATO.
Według niego środki te mają zostać wykorzystane na rozwój narodowej dywizji wojskowej, zakup nowoczesnego uzbrojenia i amunicji, rozbudowę obrony przeciwlotniczej, rozwój systemów zwalczania dronów, wzmacnianie rezerw wojskowych, rozwój schronów i infrastruktury ochronnej, przygotowanie społeczeństwa do powszechnej obrony.
Prezydent poinformował również, że już w 2028 roku Litwa otrzyma pierwsze niemieckie czołgi Leopard.
Krytyka polityków i ostrzeżenie przed korupcją
Jednym z najgłośniejszych fragmentów przemówienia były słowa dotyczące korupcji i nadużyć politycznych.
Nausėda stwierdził, że Litwa nadal pozostaje podatna na pokusy związane z chciwością i wykorzystywaniem stanowisk publicznych dla prywatnych korzyści.
Prezydent przypomniał afery związane z nielegalnym wzbogaceniem się polityków oraz śledztwa dotyczące korupcji w sektorze rolnym.
Szczególnie ostro odniósł się do sprawy byłego premiera Gintautasa Paluckasa. Jak zaznaczył, do dziś nie przedstawiono przekonujących odpowiedzi dotyczących źródeł majątku oraz powiązań biznesowych polityka.
Nausėda wspomniał również o śledztwach, w których pojawiają się nazwiska byłego przewodniczącego Sejmu Sauliusa Skvernelisa oraz byłego ministra rolnictwa Kazysa Starkevičiusa.
– Na Litwie nie ma i nie będzie ludzi stojących ponad prawem – podkreślił prezydent.
Wyciek danych z Centrum Rejestrów
Prezydent odniósł się także do niedawnego wycieku danych z Registrų centras.
Jego zdaniem społeczeństwo zbyt późno dowiedziało się o incydencie, a reakcja odpowiedzialnych instytucji była niewystarczająco szybka.
Nausėda wezwał do przeprowadzenia szczegółowego dochodzenia, które pozwoli ustalić przyczyny wycieku i zapobiec podobnym sytuacjom w przyszłości.
Według szacunków sprawa mogła dotyczyć danych nawet pół miliona mieszkańców Litwy.
Edukacja nie może sprowadzać się do egzaminów
W części poświęconej edukacji prezydent opowiedział się za reformą szkolnictwa średniego.
Jego zdaniem obecny system jest nadmiernie skoncentrowany na egzaminach maturalnych, przez co traci z pola widzenia główny cel edukacji.
– Nasze dzieci powinny być przygotowywane nie do egzaminów, lecz do samodzielnego życia – zaznaczył.
Prezydent zwrócił również uwagę na problem cyberprzemocy wśród młodzieży. W jego ocenie cyfrowe prześladowanie stało się poważnym wyzwaniem wymagającym działań na poziomie całego państwa.
Gospodarka, energetyka i sztuczna inteligencja
W części gospodarczej orędzia Nausėda podkreślił konieczność wspierania zarówno nowoczesnych, jak i tradycyjnych sektorów gospodarki.
Szczególną rolę przypisał energetyce odnawialnej. Według prezydenta Litwa powinna konsekwentnie dążyć do pełnej niezależności energetycznej i wykorzystywać potencjał energii słonecznej oraz wiatrowej.
Jednocześnie ostrzegł przed skutkami gwałtownego rozwoju sztucznej inteligencji. Choć nowe technologie mogą przyspieszyć rozwój gospodarczy, ich niekontrolowane wdrażanie może prowadzić do utraty miejsc pracy i pogłębiania nierówności społecznych.
Prezydent przekonywał, że Litwa ma szansę stać się jednym z liderów w takich dziedzinach jak półprzewodniki, technologie laserowe, biotechnologia, fintech czy rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji.
Zdrowie i kultura
Nausėda poruszył także kwestie ochrony zdrowia. Zaapelował o zapewnienie stabilnego finansowania podstawowych usług medycznych w regionach oraz odejście od polityki zamykania oddziałów szpitalnych.
Szczególną uwagę zwrócił na konieczność utrzymania oddziałów dziecięcych poza największymi miastami.
Prezydent odniósł się również do napięć wokół sektora kultury. Przyznał, że zmiany personalne w Ministerstwie Kultury wywołały duże emocje i podziały społeczne, jednak jednocześnie sprawiły, że kultura stała się jednym z najczęściej dyskutowanych tematów publicznych.
Wyraził nadzieję, że w przyszłości resortem kultury będą kierować osoby cieszące się powszechnym autorytetem w środowisku artystycznym.
Apel o jedność
Kończąc przemówienie, prezydent zwrócił uwagę na pogłębiające się podziały społeczne i coraz bardziej agresywną debatę publiczną.
Jego zdaniem różnice poglądów zbyt często prowadzą do wzajemnych oskarżeń, hejtu i „polowania na czarownice”, zamiast do rzeczowej dyskusji.
– Sami tworzymy makiaweliczny świat polityki, w którym cel uświęca środki – ostrzegał.
Prezydent apelował o większą odpowiedzialność, wzajemny szacunek i troskę o dobro wspólne. W jego ocenie właśnie jedność społeczeństwa pozostaje najważniejszym warunkiem skutecznego stawienia czoła wyzwaniom przyszłości.
