Położona na północ od centrum nadmorskiej Lipawy na Łotwie, Karosta jest czymś więcej niż zwykłą dzielnicą miasta. Obejmując niemal jedną trzecią powierzchni Lipawy, Karosta stanowi największy obszar militarno-historyczny w całym regionie bałtyckim. Założona pod koniec XIX wieku na rozkaz cara Aleksandra III. Prace nadzorował inżynier wojskowy, pułkownik I. G. Mak-Donald. Urządzenia i sprzęt budowlany dostarczono do Lipawy z Anglii i Niemiec. W budowie portu uczestniczyło ponad 5 tysięcy robotników, głównie z guberni wileńskiej, kowieńskiej i witebskiej.
Karosta z czasem przekształciła się z portu imperatorskiego w enklawę radzieckiej mocy. Pierwotnie projektowana jako samowystarczalna enklawa z kompleksową infrastrukturą – od elektrowni po cerkwie i szkoły – stała się symbolem surowego radzieckiego reżimu, zamkniętą dla mieszkańców Lipawy aż do roku 1994. Ten obszar Lipawy, który niegdyś był symbolem izolacji i tajemnic, teraz jest otwarty do zwiedzania. Przemieniając się z tajnego wojskowego bastionu w atrakcyjną turystyczną destynację, Karosta przyciąga zarówno miłośników historii, jak i tych poszukujących instagramowych zdjęć.
Noc za kratami
Zwiedzając Karostę jest możliwość zatrzymania się na noc w niezwykłym miejscu – historycznym więzieniu, wzniesionym około roku 1900. Przez prawie sto lat budynek ten służył jako miejsce dyscyplinowania żołnierzy. Od początku owiany złowrogą sławą, stał się symbolem represji i utraty wolności. W murach tego więzienia przetrzymywano różnorodnych osadzonych: od rewolucjonistów, przez marynarzy i podoficerów carskiej armii, dezerterów z Wehrmachtu, ofiary represji stalinowskich, po żołnierzy Armii Radzieckiej i sił zbrojnych Łotwy. Ostatni więźniowie opuścili je dopiero w 1997 roku.
Mimo początkowych planów stworzenia szpitala, więzienie Karosta przetrwało zmiany polityczne, zachowując swój pierwotny charakter. Dziś przekształcone w muzeum, otwiera swoje drzwi dla zwiedzających, którzy mogą zobaczyć jego wnętrza prawie nienaruszone od czasów carskich, poznać warunki życia więźniów i odkryć ekspozycje odnoszące się do różnych epok historycznych. Zwiedzanie zakładu karnego Karosta to nie tylko podróż w czasie, ale również doświadczenie kulturowe, łączące historię, architekturę i tajemnice więzienne. Programy edukacyjne i interaktywne doświadczenia oferowane przez muzeum pozwalają odwiedzającym zrozumieć realia życia więziennego z perspektywy osadzonych i strażników. Unikalny charakter miejsca przyciąga zarówno miłośników historii, jak i entuzjastów zjawisk paranormalnych. To właśnie tu międzynarodowa grupa „Łowców Duchów” (Ghost Hunters International) stwierdziła obecność zjawisk nadprzyrodzonych, co czyni Karostę jednym z najbardziej nawiedzonych miejsc na świecie, chociaż dowodów na to nie ma. Na terenie kompleksu oprócz duchów znajduje się centrum dla zwiedzających, kawiarnia w stylu sowieckim i sklep z pamiątkami. Oferowane są także usługi przewodników oraz można zagrać w grę „Pokój ucieczki” (Escape room).
Informacje praktyczne:
Zakwaterowanie w więzieniu Karosta jest możliwe wyłącznie po uprzedniej rezerwacji e-mailem: info@karosta.lv lub telefonicznie pod nr tel. +371 26369470. Sezon trwa od 15 maja do 17 września. Koszt noclegu: 15 – 60 Euro.
Muzeum czynne codziennie 10:00 – 18:00 (maj, wrzesień), 9:00 – 19:00 (czerwiec – sierpień). Od października do kwietnia jest zamknięte.
Bilety wstępu: zwyczajny – 8 Euro, ulgowy – 3,50 Euro.
Współrzędne: 56.54642, 21.02105
Historyczne budowle
Od zakładu karnego w odległości 10 minut spacerem dotrzemy do byłej stacji gołębi pocztowych. Zbudowanej w tych samych latach co więzienie. Przeznaczona była do utrzymania 450 gołębi, ta wojskowa stacja pocztowa funkcjonowała prawie przez dwie dekady. Była to alternatywna i szybka metoda komunikacji z okrętami na morzu. Wykorzystanie gołębi pocztowych jako środka przekazu wiadomości bazowało na ich zdolności do szybkiego i pewnego powrotu do rodzimych miejsc. Chociaż radiotelegraf, jako nowoczesne narzędzie komunikacji, był już wówczas powszechnie stosowany, wykorzystanie gołębi było uznawane za bezpieczniejsze – jedynym sposobem przechwycenia wiadomości było schwytać samego ptaka. Skrzydlate listonosze poruszały się ze średnią prędkością 60 km/h, a przy sprzyjających warunkach wiatrowych ich prędkość mogła osiągnąć 100 km/h. Początkowo używana jako stacja gołębi pocztowych, później przebudowana, obiekt ten jest obecnie wykorzystywany jako budynek mieszkalny.
Znajdująca się niedaleko stacji gołębi pocztowych, historyczna hala maneżu, wybudowana w latach 1903-1904, jest kolejnym punktem zwiedzania. Konstrukcja budowli oparta była na metalowych, ocynkowanych elementach, a do zapewnienia odpowiedniego oświetlenia wewnątrz, hala została wyposażona w duże okna łukowe oraz pasy szklanych dachówek. Przed wybuchem Pierwszej Wojny Światowej maneż służył jako miejsce treningów dla wojsk morskich. Mogło tu ćwiczyć jednocześnie ponad 4000 osób, co czyniło go idealnym miejscem nie tylko do aktywności sportowych, ale również do organizowania oficjalnych uroczystości i spotkań garnizonowych. Obecnie zostały tylko mury maneżu, które jednak są imponujące.
Nieopodal tych obiektów znajduje się wodociągowa wieża ciśnień z 1905 roku, która zaopatrywała całą Karostę w wodę pitną do 1989 roku. Ten dobrze zachowany budynek z czerwonych cegieł stanowi jaskrawy przykład architektury przemysłowej i jest integralną częścią krajobrazu miasta. Choć zwiedzanie wnętrza wieży nie jest zazwyczaj możliwe, specjalne wycieczki mogą być organizowane na żądanie. Latem ta przestrzeń przekształca się w pracownie artystyczne. Dzięki temu w określonych godzinach letnich można zwiedzić wnętrze wieży.
Informacje praktyczne:
Współrzędne budynku byłe poczty gołębiej: 56.55002, 21.01584
Współrzędne maneżu: 56.54999, 21.03003
Współrzędne wodociągowej wieży ciśnień: 56.55275, 21.02407
Forty i najpopularniejsze miejsce do zdjęć
Północne Forty, znane jako najbardziej charakterystyczna i wizualnie imponująca część fortyfikacji miasta, zostały wybudowane do obrony fortyfikacji Lipawy od strony północnej, między jeziorem Tosmare a morzem przez armię carską Rosji pod koniec XIX wieku. Celem ich budowy było ochronienie morskiej bazy wojskowej w Lipawie przed ewentualnym atakiem wroga. Jednakże, już dekadę po ich wybudowaniu, w 1908 roku, uznać musiano, że fortyfikacje okazały się strategicznym błędem. Część z nich rozebrano, a materiał przeniesiono do innych lokalizacji, w tym do Kowna. Pozostałe elementy zostały zniszczone lub stopione. Wiele z nich poddano procesowi demontażu przez wysadzenie w powietrze. Ocalały jedynie te części umocnień, które uniknęły bezpośrednich skutków eksplozji. Podobnie jak cała Karosta, Północne Forty były zamkniętym obszarem wojskowym w czasach ZSRR, ale dziś częściowo zniszczone labirynty historyczne są dostępne do swobodnego zwiedzania. Podczas odwiedzania należy zachować szczególną ostrożność. Strome brzegi Bałtyku mogą być niebezpieczne. Z tego powodu zabronione jest spacerowanie pod ruinami fortów.
W odległości około 4 km od Północnych Fortów znajduje się Bateria nr 3, będąca również częścią kompleksu obronnego Lipawy, której zadaniem była ochrona przed potencjalnym atakiem nieprzyjaciela od północy. Podczas odwrotu rosyjskich sił carskich w 1915 roku, te umocnienia zostały wysadzone w powietrze. Mimo ich zniszczenia, wieża obserwacyjna, która później została znacznie uszkodzona przez fale morskie, przetrwała i stała się obecnie jednym z najpopularniejszych miejsc do fotografowania.
Kolejną fortyfikacją na trasie jest Bateria nr 2 uchodzi za jedno z najbardziej zagadkowych miejsc. Położona dalej od brzegu, była osłaniana przez wysokie wały obronne. Jej podstawowym celem była obrona obszaru przy użyciu szesnastu moździerzy 11-calowych (280 mm) z 1877 roku. Mimo zmieniających się rządów, rola baterii pozostawała niezmienna przez lata. Długo służyła jako magazyn amunicji wojskowej. Z uwagi na potencjalne zagrożenia, dostęp do tego obszaru był ograniczony przez 130 lat, co uniemożliwiało mieszkańcom miasta wstęp na jego teren. Teren ten był ściśle monitorowany. Zespół budynków baterii nr 2 zachował swój historyczny urok i charakter architektoniczny. Wystawa przygotowana na tym terenie prezentuje działalność sztabu 1. Dywizji Kurlandii, który stacjonował tu w latach 1919-1940. Ekspozycja zawiera reprodukcje historycznych zdjęć z Łotewskiego Muzeum Wojskowego, ukazujących codzienne życie pułków piechoty.
Informacje praktyczne:
Współrzędne Północnych Fortów: 56.59093, 21.01492
Współrzędnie Baterii nr 3: 56.56621, 21.00313
Odwiedzający mogą zwiedzać teren Baterii nr 2 tylko z przewodnikiem, w wyznaczonych godzinach: od 11:00 do 16:00. Wycieczki prowadzone są w języku łotewskim, rosyjskim i angielskim i trwają od 45 do 60 minut.
Rezerwacje na wycieczki przyjmowane są pod nr telefonu: +371 25 603 875 lub poprzez e-mail: tobago1@karamuzejs.lv. Czynne od 1 maja do 30 września.
Współrzędne Baterii nr 2: 56.57848, 21.01652
