Zabytkowy budynek na wileńskiej Starówce – Pałac Janusza Radziwiłła, obecnie należący do Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki, wkracza w nową fazę architektoniczną. W marcu otwarte zostanie skrzydło południowe, które do tej pory było niedostępne dla zwiedzających i czekało na remont.
W nowo wyremontowanym budynku nie zabraknie godnych uwagi szczegółów i atrakcji dla fanów zarówno architektury, jak i sztuki. Zespół Muzeum Sztuki Pałacu Radziwiłłów otworzy tu ekspozycję malarstwa zachodnioeuropejskiego XVI-XIX wieku, wielka sala zostanie przeznaczona na wystawy czasowe, konferencje, różne wydarzenia kulturalne, zaś edukatorzy zaoferują zajęcia zwiedzającym w różnym wieku i o różnych potrzebach. Przewodnicy muzeum zapraszają na dwie nieodpłatne wycieczki, których celem jest lepsze poznanie historii budynku.
Wielu właścicieli budynków i różne sposoby użytkowania
Pałac Radziwiłłów w Wilnie powstał w połowie XVII wieku - hetman wielki litewski Janusz Radziwiłł zbudował pałac według projektu architekta Jana Ulricha. Renesansowa budowla na planie litery U z manierystyczną dekoracją składała się z czterech skrzydeł, których najwcześniejsza interpretacja znajduje się na medalu wybitym w 1653 r., kiedy Radziwiłł został wojewodą wileńskim.
W późniejszych wiekach budynek został poważnie uszkodzony przez pożary, a w XIX wieku opuszczony i niezamieszkały pałac został przekazany Towarzystwu Dobroczynności, które działało w nim do 1940 roku. Założyło w nim warsztaty i mieszkania pracownicze, a zniszczone budynki zostały ostatecznie rozebrane lub znacznie przebudowane. W czasach sowieckich różne części kompleksu zostały zaadaptowane na potrzeby areny sportowej, działalności stowarzyszeń, a nawet jako akademik KGB. W 1990 r. w północnym skrzydle tego unikalnego budynku mieściło się Muzeum Pałacu Radziwiłłów, oddział ówczesnego Litewskiego Muzeum Sztuki (obecnie Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki). Przez cztery dekady pozostałe części budynku były wykorzystywane do celów gospodarczych i muzealnych, np. jako pracownie do oprawiania prac i magazyny, ale nigdy nie zostały udostępnione zwiedzającym.
Trzeba było czekać na swój czas
Od 2020 r. sytuacja Muzeum Sztuki Pałacu Radziwiłłów znacznie się zmienia: w odnowionym skrzydle północnym powstała długoterminowa ekspozycja kolekcji podarowanej przez Władimira Tarasowa "Sztuka protestu: nieposłuszni epoki sowieckiej", odbywają się wystawy litewskich i zagranicznych twórców.
Autentyczne elementy architektoniczne i ekspozycja malarstwa
Zmiany dokonane w budynku w XIX i na początku XX wieku w dużej mierze zadecydowały o obecnym układzie i wystroju. Choć pałac ucierpiał w wyniku burzliwej przeszłości, podczas rekonstrukcji udało się zachować niektóre autentyczne detale: rozwiązania elewacji, malowidła ścienne, obramienia okienne itp. Jednym ze szczególnie miłych znalezisk było wyjątkowe linoleum z początku XX wieku. Według Justiny Augustytė, kierowniczki Muzeum Sztuki Pałacu Radziwiłłów, "oryginalne linoleum z początku XX w., odnalezione i odrestaurowane w dawnej sali gimnastycznej, jest naprawdę niespodziewanym i cennym znaleziskiem. Wiadomo, że w tym czasie linoleum szybko zyskiwało popularność i było coraz częściej stosowane we wnętrzach ze względu na swoją ekonomiczność, praktyczność i walory estetyczne, ale na Litwie nie ma autentycznych przykładów z tego okresu".
Wśród ścian i podłóg naznaczonych śladami historii znajdą się dwie wystawy malarstwa zachodnioeuropejskiego ze zbiorów Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki i Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. Borysa Woźnickiego, które zostaną otwarte 16 marca. W sześciu salach pałacu znajdzie się XVI-XIX-wieczna część kolekcji Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki.
Wystawa wybranych dzieł z Narodowej Galerii Sztuki im. Borysa Woźnickiego we Lwowie obejmie okres od XVI do XVIII w. W Dużej Sali pałacu zostaną zaprezentowane dzieła takich artystów jak Francisco Goya, Georges de La Tour i Sofonisba Anguissola. I choć historia budynku nie będzie specjalnie podkreślana na obrazach, zwiedzający są zachęcani do przyjrzenia się otoczeniu i podziwiania autentycznych szczegółów architektury i wnętrz budynku, które świadczą o zwrotach historii Wilna.
Przestrzeń edukacyjna i wycieczki poznawcze
Zgodnie z wizją muzeum, w nowym budynku znajdzie się otwarta i zachęcająca do kreatywności przestrzeń - "Edukacyjna Galeria Sztuki", która będzie zlokalizowana na prawie całym parterze. Znajdzie się tu miejsce do prowadzenia rozmów, dyskusji i innych form spotkań.
