Muzeum Uniwersytetu Wileńskiego przygotowało dwujęzyczne wydanie pierwszej książki Adama Mickiewicza „Adomo Mickevičiaus Poezija. Pirmas tomas / Poezye Adama Mickiewicza. Tom pierwszy”. Książka ta jest uważana za początek polskiego i litewskiego romantyzmu, którego dwusetną rocznicę obchodziliśmy w 2022 roku.
– Podczas planowania Roku polskiego i litewskiego Romantyzmu Muzeum Uniwersytetu Wileńskiego zastanawiało się nad tym, w jaki sposób można godnie go uczcić. Obok wielu różnych imprez okolicznościowych uznaliśmy, że ważne jest przypomnieć to, co było początkiem tego Romantyzmu – pierwszy zbiór poezji Adama Mickiewicza. Opracowanie książki, tłumaczenia i inne prace trwały około półtora roku. Cieszymy się, że książka ukazała się w wigilię urodzin Wilna, gdyż jest swoistym przypomnieniem o wielokulturowej przeszłości tego miasta i wyrazem szacunku dla niej oraz umacniania dziś wspólnotowych więzi między różnymi narodami, które tworzyły i tworzą Wilno – o przygotowaniu książki opowiadała kierownik projektu, dyrektor Muzeum Uniwersytetu Wileńskiego Monika Ramonaitė.
Alicja Dzisiewicz, kustosz Muzeum Adama Mickiewicza w Wilnie podkreśla, że książka Adama Mickiewicza zmieniała swoją nazwę. Początkowo pierwsza książka poety nazywała się „Adama Mickiewicza poezyj pierwszy tom”. Ponieważ najważniejsze w tym tomie były uważane ballady i romanse, dlatego tę książkę nazywano „Ballady i romanse”.
– W rzeczywistości Adam Mickiewicz książki „Ballady i romanse” nigdy nie wydał. My ją tak nazywamy. A prawdziwa nazwa to „Adama Mickiewicza poezyj pierwszy tom”. Więc ta książka stała się obiektem naszej uwagi, naszych badań i naszego opracowania – zaznacza znawczyni życia i twórczości Wieszcza.
Muzeum Uniwersytetu Wileńskiego postanowiło, że należy wydrukować książkę Mickiewicza w przekładzie pełnym na język litewski. Oprócz poezji, w książce poety oprócz poezji jest napisany wstęp prozą, czyli „Przemowa”. Przetłumaczyła go główna redaktor książki, starszy pracownik naukowy Instytutu Historii Litwy dr. Reda Griškaitė.
Jak stwierdziła, jednym z najważniejszych pragnień inicjatorów publikacji była chęć przedstawienia oryginału w takiej postaci, w jakiej ukazał się w tzw. pierwszym wydaniu.
– Chodziło o zachowanie każdej literki, każdego znaku, wielkie poszanowanie wobec dialektalnych cech języka Mickiewicza, a nawet pozostawienie błędów zapisu i korekty. Oczywiście, wszystko to musiało być szczegółowo wyjaśnione czytelnikowi w celu przedstawienia zarówno historii pierwszego tomiku poezji Mickiewicza, jak i koncepcji naszej publikacji. W ten sposób właśnie powstała moja przedmowa i artykuł wstępny” – powiedziała.
Wszystkie teksty poetyckie, zawarte w pierwszym tomie poezji Mickiewicza, zostały po raz pierwszy przetłumaczone przez jedną osobę - prof. Reginę Koženiauskienė. Za podstawę tłumaczenia profesor wzięła pierwotne źródło z 1822 r. – tomik z unikalnego nakładu 513 egzemplarzy.
– Wczuć się w epokę i przekazać jej ducha i styl jest dążeniem każdego tłumacza. Polszczyzna Mickiewicza wydaje się być tak prosta, przejrzysta i zrozumiała, ale zawarta jest w niej niesamowita wewnętrzna potęga. Najtrudniej jest wiernie przekazać moc ducha poezji, niezaprzeczalny urok, a nie nudę prostoty, obraz, śpiewność języka, plastykę stylu. Słowo poety tylko na pierwszy rzut oka może się wydać proste, bez zbędnych ozdóbek, ale zawsze jest przemyślane, wierne i oszczędne, ono również jest obrazem – mówi prof. R. Koženiauskienė.
Alicja Dzisiewicz zaznacza, że historia książki Mickiewicza trochę przypomina detektyw. Adam Mickiewicz i jego przyjaciele nie mieli pieniędzy na wydanie książki. Dlatego zorganizowali akcję prenumeraty, czyli zebrali pieniądze na druk książki u chętnych, którzy w przyszłości chcieli otrzymać książkę Mickiewicza. Za zebrane pieniądze dali radę wydrukować 513 egzemplarzy.
– Książki tak szybko się sprzedały i przyniosły zysk, że Józef Zawadzki zaproponował Mickiewiczowi, a i przyjaciele namawiali do tego, aby zrobić dodruk nowej książeczki – wyjaśnia kustosz.
Cenzura w owym czasie mogła zabronić dodrukować książkę, więc stał się on tajnym. Ukazało się jeszcze 1019 egzemplarzy. Szykując tajny dodruk Mickiewicz przejrzał swoją książkę i zauważył pewne nieścisłości. Pierwsze wydanie bacznie przejrzał redaktor książki Jan Czeczot, znalazł on i poprawił 199 różnych usterek.
– Największym błędem jest w dedykacji nazwisko samego Czeczota. W pierwszej wersji pierwszego wydania w 513 egzemplarzach nazwisko Czeczot napisano z dwiema literami t – Czeczott. Zaś w tajnym dodruku jedno t wykreślono, ponieważ było błędne – tłumaczy Dzisiewicz.
Publikację uzupełniają krytycznoliterackie teksty badaczy literatury i redaktorów książki, również ilustracje autorstwa artysty malarza Stasysa Eidrigevičiusa.
Jako ciekawostkę kustoszka Muzeum Adama Mickiewicza podaje, że wśród prenumeratorów książki Mickiewicza jest nazwisko Eidrygowiczówny, która jest przodkinią Stasysa Eidrigevičiusa. Więc ten malarz, jego wybór i jego obrazy są nawiązaniem do Mickiewicza, ale też nawiązaniem do epoki i do naszych przodków.
W latach 80-tych Stasys Eidrigevičius stworzył serię ilustracji do ballad i romansów, do książki, która nigdy nie ukazała się. Miał te ilustracje w swoich zbiorach.
– Gdy się dowiedzieliśmy o tym, zaczęliśmy prowadzić rozmowy z nim, by się zgodził użyczyć tych ilustracji do wykorzystania w nowej dwujęzycznej książce – powiedziała Alicja Dzisiewicz.
Prezentacja książki „Adomo Mickevičiaus Poezija. Pirmas tomas / Poezye Adama Mickiewicza. Tom pierwszy”, wydanej przez Muzeum Uniwersytetu Wileńskiego odbędzie się 9 lutego o godz. 18.00 w Auli Kolumnowej Uniwersytetu Wileńskiego (Mała aula, ul. Uniwersytecka 3). Podczas imprezy będą recytowane ballady Adama Mickiewicza w języku litewskim i polskim. Goście imprezy będą mieli wyjątkową okazję do obejrzenia egzemplarza pierwszego tomu „Poezyj” Adama Mickiewicza z 1822 r., przechowywanego w Dziale Druków Rzadkich Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego.
