Przestępstwa z nienawiści nie są ani nowym zjawiskiem, ani nowym pojęciem. Ponad pół wieku temu zagrożenia, jakie niosą ze sobą, zaczęły być dostrzegane w USA i Europie. Jednak nawet zrozumienie, kiedy słowa lub czyny są motywowane nienawiścią, nie zawsze pozwala na łatwe ich zidentyfikowanie. Doc. dr Indrė Isokaitė-Valužė z Wydziału Prawa Uniwersytetu Wileńskiego wyjaśnia, że przestępstwami z nienawiści mogą być zarówno działania, jak i publicznie rozpowszechniane informacje.
Trudne do zdefiniowania
Isokaitė-Valužė podkreśla, że wciąż brakuje jednolitej i utrwalonej definicji przestępstw z nienawiści. - Ogólnie rzecz biorąc, przestępstwo z nienawiści to czyn przestępczy popełniony w wyniku nienawiści wobec grupy osób (która jest charakteryzowana według pochodzenia, narodowości, rasy, wieku, orientacji seksualnej, niepełnosprawności, języka, wiary, przekonań, poglądów lub innych cech). Krótko mówiąc, jest to przestępstwo połączone z nienawiścią”, – zauważa prawniczka.
Czyny motywowane nienawiścią dzielone są na dwie grupy: przestępstwa z nienawiści i mowę nienawiści (podżeganie). Przestępstwa obejmują napaści, zniewagi, chuligaństwo lub wszelkie inne czyny popełnione przez sprawcę w celu wyrażenia nienawiści wobec określonej grupy osób.
Mowa nienawiści lub podżeganie zwykle przejawia się za pomocą języka: pisemnych lub ustnych obraźliwych, dyskredytujących wypowiedzi i słów, w tym różnych symboli o charakterze podżegającym i dyskryminującym. Przykładem podżegania do nienawiści może być strona internetowa lub publikacja gloryfikująca międzynarodowe zbrodnie, takie jak ludobójstwo.
Najbardziej rozpowszechniona mowa nienawiści
Granice wolności wypowiedzi są przekraczane, gdy publiczne twierdzenia lub działania są sprzeczne nie tylko z normami moralnymi i etycznymi, ale także z wartościami chronionymi prawem. Prawniczka wyjaśnia, że ocenia się to na podstawie ogółu okoliczności – jaki był cel, motyw, okoliczności, charakter, zakres i konsekwencje wypowiedzi autora.
Mowa nienawiści jest nie tylko sama w sobie przestępstwem z nienawiści, ale także jednym z najczęstszych jego rodzajów. - Są to przestępstwa, które „wysyłają wiadomość”, a zatem w różnych formach wyrażają pogardę dla grupy lub osoby w związku z określoną cechą”. Te przestępstwa mają charakter publiczny, straszą opinię publiczną, wyrządzają krzywdę moralną ofierze – mówi prawniczka.
W sensie formalnym główne podobieństwo między mową nienawiści a przestępstwem z nienawiści tkwi w elementach przestępstwa – czyny są zamierzone i publiczne, motyw nienawiści musi być udowodniony.
- W przypadku mowy nienawiści udowodnienie motywu jest kluczowe – bez tego nie zostanie uznana za czyn przestępczy. W innych przypadkach nienawiść jest tylko jednym z elementów przestępstwa - wskazuje Isokaitė-Valužė.
Ważne jest, byt wziąć pod uwagę zmieniający się kontekst
Mowa nienawiści i przestępstwa są dynamiczne: zmienia się kontekst społeczny, historyczny, polityczny i gospodarczy, a więc zmienia się również sposób, miejsce, treść i forma popełniania przestępstw. W zależności od czasów różne grupy osób są mniej lub bardziej narażone, rozwija się też orzecznictwo sądowe: „Każda sytuacja jest wyjątkowa, dlatego to samo twierdzenie, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności, w jednym przypadku może być mową nienawiści, w innym już nie. Tam, gdzie prawo „nie dociera”, pozostają inne, nie mniej ważne środki: edukacja, kształcenie, wzmacnianie integracji grup, promowanie tolerancji społecznej itp.”, – podsumowuje prawnik.
Zauważyłeś przypadek mowy nienawiści w Internecie? Możesz to łatwo i szybko zgłosić na platformie zgłaszania przestępstw z nienawiści manoteises.lt/pranesk
Tekst jest częścią projektu Be Hate Free. Projekt jest realizowany przez Litewskie Centrum Praw Człowieka, Departament Mniejszości Narodowych przy Rządzie Republiki Litewskiej, Uniwersytet Witolda Wielkiego, Europejską Fundację Praw Człowieka, współfinansowany w ramach unijnego programu Prawa, Równość i Obywatelstwo, przez szwedzkie Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Fundację Dobrej Woli. Za treść tekstu odpowiada wyłącznie autor.
