17 marca 1938 roku Polska wystosowała ultimatum wobec Litwy, zmuszając Kowno do nawiązania stosunków dyplomatycznych z Warszawą. Nietypowy i ogólnie upokarzający dla Litwy manewr ówczesnego szefa polskiej dyplomacji Józefa Becka doprowadził do przełomu w relacjach polsko-litewskich, które od 1920 roku formalnie pozostawały w stanie wojny. Nawiązanie stosunków dyplomatycznych miało również wpływ na relacje między Polakami a Litwinami podczas II wojny światowej. Pomimo konfliktu o Wilno, na Wileńszczyźnie nie doszło do tragedii na miarę tej, która rozegrała się na Wołyniu w latach 1943–1944. O wydarzeniach sprzed 80 lat i ich konsekwencjach opowiadają: dr Paweł Libera z Instytutu Pamięci Narodowej oraz Instytutu Historii PAN, dr Algimantas Kasparavičius z Instytutu Historii Litwy oraz dr Jarosław Wołkonowski z filii Uniwersytetu w Białymstoku w Wilnie.

Red. Antoni Radczenko.

Józefas Beckas kaip Donaldas Trumpas: 1938 m. Lenkijos ultimatumo pasekmės

1938 metų kovo 17 dieną Lenkija pateikė Lietuvai ultimatumą, priversdama Kauną užmegzti diplomatinius santykius su Varšuva. Neįprastas ir apskritai Lietuvą žeminantis tuometinio Lenkijos diplomatijos vadovo Józefo Becko manevras lėmė trūkį Lenkijos ir Lietuvos santykiuose, kuriuos nuo 1920 m. formaliai buvo galima laikyti karo padėtimi. Priverstinis diplomatinių santykių užmezgimas taip pat turėjo įtakos lenkų ir lietuvių santykiams Antrojo pasaulinio karo metais. Nepaisant konflikto dėl Vilniaus, Vilnijos kraštui nebuvo lemta patirti tragedijos, panašios į tą, kuri įvyko Voluinėje 1943-1944 m. Apie 80 metų senumo įvykius ir jų pasekmes pasakoja dr. Pawełas Libera iš Lenkijos Tautinės atminties instituto ir Lenkijos mokslų akademijos Istorijos instituto, dr. Algimantas Kasparavičius iš Lietuvos istorijos instituto ir dr. Jaroslavas Volkonovskis iš Balstogės universiteto Vilniaus filialo.

Red. Antoni Radczenko.