Przyczyny mowy nienawiści mogą być różne – strach, brak informacji, próba dostosowania się do sytuacji społecznych. Mowa nienawiści ze względu na narodowość ma jednak specyficzne cechy – grupy narodowościowe często są otoczone wieloletnimi mitami, a nawet nienawiścią płynącą z folkloru. Dlaczego tak się dzieje? Powód wyjaśnia socjolog dr Liutauras Labanauskas.
Zemsta i obrona
Istnieje wiele negatywnych opinii na temat tej lub innej grupy społecznej. Według socjologa, w dziedzinie nienawiści ze względu na narodowość dominują przypadki nienawiści obronnej, gdy osoba czynami lub słowami rzekomo broni swojego terytorium przed „innymi”. Niektóre przypadki można zaklasyfikować jako incydenty nienawiści z „zemsty”, które wydają się mieć na celu „zapłatę” jakiejś grupie narodowej za wyimaginowane grzechy: „ Na przykład przypadek nienawiści wobec muzułmanina może być „uzasadniony” zemstą za terroryzm, a nienawiść do imigranta rzekomymi zamiarami zajęcia terytorium”, – zauważa L. Labanauskas.
Przypadki nienawiści ze względu na narodowość często mają charakter mieszany. Najwyraźniej widać to chyba na przykładzie Żydów: tożsamość tej grupy opiera się na narodowości, religii, kulturze i stylu życia. Dlatego Żydzi spotykają się zarówno z obraźliwymi stereotypami lub fałszywymi przekonaniami (nienawiść ludowa), jak i polityczną nienawiścią związaną z Holokaustem czy konfliktem izraelsko-palestyńskim.
Socjolog twierdzi, że rosyjskojęzyczni Żydzi mogą doświadczać nienawiści także z powodu używania języka rosyjskiego i swojej słowiańskiej tożsamości. Romowie spotykają się z nienawiścią przeplataną dyskryminacją i stereotypem, że wszyscy są skłonni do przestępstw. W stosunku do Romów możliwe jest również wyśmiewanie wyglądu, stylu życia i statusu społecznego.
Socjolog nie podaje konkretnych przykładów obelg: „Gdy obraźliwe słowa powtarzane są zbyt często, jeszcze bardziej wzmacniają stereotypy”.
Chęć wyśmiania innych grup
Im bardziej wyrażona i widoczna jest tożsamość osoby, tym bardziej prawdopodobne jest, że ucierpi ona z powodu niepożądanego zachowania: „Przestępstwa z nienawiści zdarzają się również dlatego, że chce się kpić, drażnić, bawić. Osoby LGBTQI+ najbardziej cierpią z powodu tego typu działań: atak skierowany jest na zewnętrzne cechy tożsamości lub ekspresji płciowej”, – mówi L. Labanauskas. Jednak zdarzają się również przypadki „zabawy” ze względu na tożsamość etniczną, zwłaszcza jeśli dana osoba ma jakieś wyraźne cechy.
Nieufność wobec „innych” pochodzi z przeszłości
Aby zrozumieć, skąd bierze się wrogość wobec innych grup narodowościowych, naukowiec sugeruje przyjrzenie się stosunkom między wszystkimi członkami społeczeństwa, które według niego na Litwie są generalnie wrogie. Według socjologa wpływ na to ma m.in. przeszłość, zwłaszcza epoka sowiecka, kiedy prawa człowieka nie były szanowane: „Cała polityka sowiecka opierała się na siłowym wymazywaniu granic między różnymi grupami i narodowościami”. Przeciwstawiała sobie ludzi i rozwijała nieufność wobec „innych”. „Znajduje to również odzwierciedlenie w obecnych postawach wobec chociażby migrantów”, – mówi L. Labanauskas.
Zauważyłeś przypadek mowy nienawiści w Internecie? Możesz to łatwo i szybko zgłosić na platformie zgłaszania przestępstw z nienawiści manoteises.lt/pranesk
Tekst jest częścią projektu Be Hate Free. Projekt jest realizowany przez Litewskie Centrum Praw Człowieka, Departament Mniejszości Narodowych przy Rządzie Republiki Litewskiej, Uniwersytet Witolda Wielkiego, Europejską Fundację Praw Człowieka, współfinansowany w ramach unijnego programu Prawa, Równość i Obywatelstwo, przez szwedzkie Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Fundację Dobrej Woli. Za treść tekstu odpowiada wyłącznie autor.
