Relacje polsko-litewskie w XX wieku przeszły długą i złożoną drogę – od konfliktu zbrojnego w okresie międzywojennym po wzajemne wsparcie w dążeniach niepodległościowych pod koniec lat 80. Położenie litewskich Polaków było i jest ściśle związane z historią powojennej Litwy. Tuż po zakończeniu II wojny światowej kraj ten opuściła niemal cała polska inteligencja, co w znacznym stopniu osłabiło potencjał miejscowej wspólnoty polskiej. Sprzeciw wobec likwidacji polskiego szkolnictwa pod koniec lat 40. doprowadził jednak do pewnego odrodzenia narodowego. W 1956 roku doszło do tzw. drugiej repatriacji, która miała poważne konsekwencje dla polskiej społeczności na Litwie. Mimo to aż do rozpadu ZSRR litewscy Polacy zachowali swoją odrębność językową i kulturową. O tych procesach rozmawiamy z dr. hab. Adamem Bobrykiem z Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach, Pawłem Sobikiem z Fundacji „Pobliża” oraz dr Vitaliją Stravinskienė z Instytutu Historii Litwy.

XX amžiuje Lenkijos ir Lietuvos santykių laukė ilgas ir sudėtingas kelias – nuo ​​ginkluoto konflikto tarpukariu iki abipusės paramos kovoje už nepriklausomybę devintojo dešimtmečio pabaigoje. Lietuvos lenkų padėtis buvo ir tebėra glaudžiai susijusi su pokario Lietuvos istorija. Iškart po Antrojo pasaulinio karo pabaigos beveik visa lenkų inteligentija paliko šalį, o tai gerokai susilpnino vietos lenkų bendruomenės potencialą. Tačiau pasipriešinimas lenkų švietimo panaikinimui XX a. penktojo dešimtmečio pabaigoje paskatino šiokį tokį nacionalinį atgimimą. 1956 m. įvyko vadinamoji antroji repatriacija, turėjusi rimtų pasekmių Lietuvos lenkų bendruomenės situacijai. Nepaisant to, Lietuvos lenkai išlaikė savo kalbinį ir kultūrinį identitetą iki pat TSRS žlugimo. Šiuos procesus aptariame su dr. Adamu Bobryku iš Sedlcų gamtos ir humanitarinių mokslų universiteto, Pawełu Sobiku iš fondo „Pobliża“ ir dr. Vitalija Stravinskiene iš Lietuvos istorijos instituto.

Red. Antoni Radczenko.